به روز شده: ۰۰:۱۴ تهران - سه شنبه ۲۶ شهریور ۱۳۹۸

تبعیض فقهی، نه دینی

نویسنده: صدیقه وسمقی

تبعیض حقوقی، پایه و اساس تبعیضات گسترده در ابعاد گوناگون علیه زنان است. هنگامی که تعریف از حقوق زن، تبعیض‌آمیز و تابع مرد و تحت قیمومت و ریاست او معنا می‌یابد، بدیهی است که امکان استقلال، رشد و بالندگی از زن، در همهی ابعاد، گرفته می-شود. هنگامی که زن حق برابر در مشارکت اجتماعی و سیاسی و قضایی را ندارد، با وجود توانایی و استعداد و شایستگی، نمی‌تواند در اجتماع عرض اندام کند و بدین ترتیب، توسعه و سرنوشت کشور، از تواناییها و شایستگیهای نیمی از جمعیت انسانی محروم میشود و این خسارت بزرگی به شمار می‌آید.

ریشه تبعیضات حقوقی را، چه علیه زنان و چه علیه اقلیتها و دیگر گروههای انسانی، باید در تاریخ و جهالت انسان جستجو کرد. برتری‌اندیشی و برتری‌جویی هر فرد و گروه، نسبت به دیگران، زاییده جهالتی است که در گذشته تاریخ بشری ریشه دارد و به‌نوعی، بیماری مزمن در جامعه انسانی محسوب میشود. این جهالت و بیماری باید درمان شود. درمان تبعیضات گسترده علیه زنان، زمانی سخت‌تر میشود که با پیدایش فقه اسلامی که در طول قرون شکل گرفته، این تبعیضات رنگ و بوی دینی می‌یابند؛ تاجاییکه امروزه همگان، اعم از مسلمان و غیر مسلمان، گمان میکنند اسلام مبلغ و مؤید این تبعیضات ظالمانه است. همین باور نادرست یکی از ریشه‌های دین‌گریزی در جوامع اسلامی، از جمله ایران است.

فقه اسلامی، به دلایل تاریخی، نقش قانونگذار را در جوامع اسلامی ایفا کرده و باز، به دلایل تاریخی و تحت تأثیر آن، تبعیضات را توجیه و تأیید کرده است. اما شگفت آن است که در دنیای امروز، که جامعهی بشری گامهایی بلند به جلو و در جهت رفع تبعیض از گروه‌های انسانی تحت تبعیض برداشته و آوای زیبا و رسای برابری سر داده، فقه موجود که به تدریج ساخته شده است، همچنان بر تبعیضات اصرار و پافشاری میکند. دلیل این پافشاری نادرست را در آن میدانم که فرآیند تاریخی شکل‌گیری تدریجی و رشد فقه، همزمان با دورانی بوده که در آن، گفتمان اخباری‌گری بر گفتمان عقلانیت غلبه داشته است. نتیجه کمرنگ شدن تفکر و خردورزی، رشد پوسته فقه است که به‌مراتب بیشتر از رشد هسته بوده است.

راهکار مبارزه با تبعیضات علیه زنان، در جوامع اسلامی، شامل راهکارهای کوتاهمدت و بلندمدت است. راهکار کوتاهمدت، اصلاح قوانین و تلاش نهادهای مدنی برای اصلاحات فرهنگی و فکری است. اما راهکارهای بنیادین و درازمدت، برای اصلاحات پایدار، اصلاحات دینی و فکری و تلاشهای آموزشی و تربیتی هستند.

تا زمانی که حوزه‌های علوم دینی، در منابع آموزشی خود، تبعیضات علیه زنان را امری دینی و شرعی معرفی کنند، برچیدن تبعیضات در جوامع اسلامی، به صورت بنیادین، ممکن نخواهد بود؛ ازاین روست که ما نیازمند اصلاحات دینی و فکری هستیم، به گونه‌ای که دیگر این تبعیضات امری دینی معرفی نشوند؛ یا به‌عبارت‌دیگر، فکر و عقیده تبعیض‌آمیز بازتولید نشود.

تحقق این رؤیا نیاز به فعالیت فکری مستمر نواندیشان و روشنفکران دینی و حمایت جامعهی مدنی از آنان دارد. راهکار بنیادین دیگر، اصلاح زمینههای تربیتی و آموزشی است. در حال حاضر اصلاح محتوای نظام آموزشی، از طریق دستگاههای دولتی، ممکن به نظر نمیرسد، اما باید توجه داشت که مادران، نخستین و مهمترین معلم و مربی جامعهی بشریاند؛ مادرانی که خود مورد تبعیض قرار میگیرند. به نظر من، نهادهای مدنی باید برای آموزش مادران مجهز شوند. مقصود من این است که مادران باید فرزندان خود را با اندیشهی برابری و نفی هرگونه تبعیض تربیت کنند. اگر نهادهای مدنی در این امر توفیق یابند، نسلهای آینده خود نافی تبعیض و ضامن برابری خواهند بود.



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • گزارشی از نشست "نقش زن در توسعه مدنی"؛ با حضور صدیقه وسمقی و منصوره شجاعی
  • صدیقه وسمقی: حکومت باید پای خود را از موضوع حجاب کنار بکشد
  •  
    آخرین اخبار
  • بیانیه شماره یک نهضت آزادی ایران پیرامون انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی
  • بیانیه نهضت آزادی ایران پیرامون حقوق زنان
  • خودسوزی زنان به پایتخت رسید!
  • بیانیه بیش از ۳۰۰نفر از فعالان حوزه زنان در واکنش به مرگ جانسوز سحر خدایاری
  • نامه سرگشاده بیش از ۱۲۰ نفر از فعالین دانشجویی و مدنی به ریاست قوه قضاییه پیرامون روند های ناعادلانه قضایی و احکام صادره برای فعالین مختلف صنفی و سیاسی
  • محکومانی در انتظار رسیدگیِ علنیِ منصفانه
  • بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی در اعتراض به احکام سنگین قضایی و پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار دستگاه قضا
  • بیانیه ۲۶٠ فعال اجتماعی؛ پیام دقیق به ما رسیده است: خفه می‌کنیم
  • سیاستِ حذف و طرد
  • خدا را از معرکه بیرون ببرید
  • بیانیه حزب اتحاد ملت در نقد رویه‌هایی که منجر به احساس عمیق بی‌عدالتی و تبعیض در جامعه شده است
  • امام حسین و کرامت انسان
  • رمز پیروزی تونس؛ گفتگو و پذیرش دیگری
  • به یاد دختر آبی
  • بیانیه‌ی جمعی از فعالان سیاسی در اعتراض به احکام سنگین اخیر قضایی
  • شورای عالی اصلاح طلبان در زمینه اتخاذ مواضع شفاف عملکرد مناسب نداشت
  • موانع حکمرانی مطلوب در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران
  • دولت پنهان در سال 1377 و امروز
  • از جمهوریت به پیشامشروطیت
  • جامعه پیچیده و شیوه های حکمرانی
  •