به روز شده: ۱۵:۴۰ تهران - جمعه ۲۲ شهریور ۱۳۹۸

سیاستِ حذف و طرد

نویسنده: محمدرضا خطیبی نژاد

چیزی که تقریبا نیازی به اثبات ندارد، این است که سیاست در ایران مبتنی بر طرد (Exclusion politics) و حذف بوده‌است. به جز دوره‌های کوتاهی از تاریخ معاصر، مابقی تاریخ سیاسی‌مان در طیفی از سیاست طرد، حرکت کرده است. شماری از لحظات، طرد شدید بوده و در شماری دیگر، طرد خفیف بوده است. به معنی دیگر سیاستِ شمول کم فروغ بوده‌است. از این‌رو اغلب کنش‌گران سیاسی به دنبال طرد دیگری و قدرت‌یابیِ تمامیت‌خواهانه‌ی خود‌ بوده‌اند.

حال در این فضای مملو از طرد، چگونه می‌توان جامعه‌ی سیاسی را حفظ و در مرحله‌ی بعدی، توانمند کرد؟ در ذیل این پرسش چند نکته قرار می‌گیرد. یک؛ اکنون امکان تغییر سیاستِ طرد به شمول دشوار است. دوم؛ بیش از آن که به فکر تغییر سیاست باشیم، باید به فکر توانمندیِ جامعه سیاسی بود. و سوم؛ هر دو امکان سیاست ورزی، سیاست بروکراتیک و سیاست جنبش، راهکاری برای توانمند کردن جامعه سیاسی است.

مبتنی بر زمینه‌ی سیاستِ طرد باید به جامعه سیاسی نگریست و توانمندی‌هایش را فهم و تولید یا بازتولید کرد. به منظور ملموس کردن بحث به پاره‌ای از رویدادهای اخیر نگاهی می‌اندازیم و می‌اندیشیم که در چه وضعیتی هستیم و چه کنشی می‌توانیم بکنیم.

در این ماه ما با پنج رویداد مواجه بودیم. مصاحبه ژیار گل با مازیار ابراهیمی(ترور دانشمندان هسته‌ای)، بازداشت و پخش صدای نوشین جعفری، اعلام حبس‌های بلند مدت برای کنش‌گران حوزه‌ی مدنی، برگزاری دادگاه‌های جنایی! و اقتصادی( مبارزه با مفسدان) و خودسوزی و مرگ دختر آبی. می توان این پنج رویداد را وسعت داد و با گذر زمان رویدادهای دیگری را نیز بر این فهرست افزود.

در هر پنج رویداد یادشده طرد و حذف دیگری وجود دارد. اما روند طرد یکسان نبوده و در کنار این روندِ طرد، اتفاقات دیگری هم رخ داده است. نکته مهم‌تر آن‌که از میان دیگری‌های طرد شده، یک دیگری مهم و والایی وجود دارد که معمولا از آن یاد نمی‌کنیم. دیگریِ مهمی به نام حقیقت. حقیقت مهمترین دیگری است که در این سال‌ها طرد و حذف شده است. حقیقتِ عدالت، آزادی و کرامت انسانی.

با مروری به این پنج رویداد به مثابه نمونه‌ای از روند کلی سیاستِ طرد، می‌توانیم هم به تفاوت‌های طرد پی‌ببریم و هم حقیقتِ طردشده را فرا بخوانیم.

در رویداد اول بخشی از دانشمندان هسته‌ای حذف شدند( ترورشدگان). در همین رویداد تعدادی آدم‌های بی‌ربط، مجبور به پذیرش مسئولیت ترور شدند و از جامعه طرد شدند(تروریست‌های قلابی). در این رویداد چیز دیگری هم حذف و طرد شد. حقیقت، حقیقت ماجرا تا کنون از دسترس عمومی خارج است و این مفهوم نیز همسان با بخشی از کنش‌گرانش از میدان کنش طرد شده است. روی دیگر حقیقت اما، امکان سخنگویی مازیار ابراهیمی است. براستی چرا این فرد مهم توانست به صورت رسمی از کشور خارج شود؟ آیا می‌توانیم بگوییم در این رویداد بخشی از حقیقت با تمهیدی از سوی برنامه‌ریزان به گوش جامعه رسید؟

در رویداد دوم ناله و تمنای نوشین جعفری از زندان پخش شد تا به گوش جامعه برسد. این اطلاع رسانی معنایش چیزی جز قدرت حذف کنندگی فرد نیست. زنی از جامعه گرفته شد و صدایش به گوش رسید. جامعه به صدای ربوده شده( حذف شده) گوش داد. در این رویداد نیز حقیقت تبدیل به صدای مظلومی شد که به جامعه منتقل شد.

در رویداد سوم مجموعه‌ای از چیزها طرد شدند. اول سکوهای کوتاه برق یا مخابرات که زنان بر آن می ایستادند و روسری خود را بر چوب می‌کردند، با تعبیه‌ی حلبی و ایجاد شیبی بر بام سکو، از امکان سکو شدن حذف شدند. دوم با اعطای مجازات‌های سنگین به چند زن کنشگر، امکان اعتراض‌های اینچنینی حذف شد. سوم، آن چند زن کنشگر از محیط جامعه به زندان طرد شدند. در این رویداد حقیقت مکتوم ماند و زن ایرانی تاوان خواسته هایش را داد. در همین رویداد سوم دانشجویان و کارگرانی بودند که به دلیل پشتیبانی از کارگران هفت تپه متحمل بازجویی‌های سخت و در نهایت احکام بسیار سنگین شدند. حقیقت در این رویداد نیز چیزی جز طرد شدن کارگران و دانشجویان و در نهایت عدالت نبود.

در رویداد چهارم بخشی از نیروهای دست چندم مفسد و اختلاسگر دادگاهی و از جامعه طرد شدند. بعلاوه موضوع گنگ و گیج نجفی و قتل زن دومش چند روزی تبدیل به خبر یک شد. حقیقت در این رویداد نیز همانند رویدادهای پیشین مخفی ماند. نحوه‌ی مواجهه دادگاه با این متهمان کاملا متفاوت با متهمان سه رویداد پیشین بود. از داغ و درفش خبری نبود، انگار قرار بود نمایشی ارایه شود و حقیقتی نو و شگرف برای مخاطب بیان شود. اما حقیقت اصیل در این ماجرا نیز حذف شد.

در رویداد پنجم، دختر آبی(هوادار تیم استقلال) پس از خودسوزی، به دلیل شدت جراحات فوت می‌کند. در این ماجرا طرد به مثابه مرگ خود را نشان می‌دهد. در این رویداد نیز زنی طرد می‌شود، زنی که اساسا به سیاست به مثابه یک حوزه‌ی مشخص و معین تعلق خاطری ندارد. در این رویداد، سیاست مواجه با زندگیِ روزمره شده است و در این مواجهه هم حضور زن در ورزشگاه و هم روزمرگی را طرد می‌کند. حقیقتِ طرد شده در این رویداد همانا صورت و سبکی از زندگی است که سیاست به آن روی خوشی نشان نداده است.

حال نکاتی مقدماتی درباره‌ی پرسش اصلی، یعنی جامعه‌ی سیاسی با چه ساز و کاری می‌تواند از تشدید سیاستِ طرد جلوگیری کند و سیاستِ شمول را تعمیق بخشد؟، بیان می‌شود:

۱- بطور جدی و به صورت کاملا شفاف مذاکره و گفت‌و‌گو میان گروه‌های تغییرخواه و گروه های اجتماعی ( غیر خشونت طلب) آغاز شود.
۲- اصول و اهدافی برای ایجاد جبهه‌ی گسترده‌ی تغییرخواهان تدوین شود.
۳- دفاع از حقوق اساسی و شهروندی کانون فعالیت‌ کنش‌گران قرار گیرد، و از تمامی خواست‌های شهروندی و جنبش‌های اجتماعی موجود حمایت شود.
۴- نسبت به اتفاق‌های یادشده و رویدادهای آتی به صورت منسجم و متحد تصمیم‌گیری و اقدام شود.
۵- جلسات مناظره میان طرفین منازعه‌ی سیاستِ طرد و سیاستِ شمول درباره‌ی رویدادهای روز برگزار شود.
۶- هر چند سیاست بروکراتیک می‌تواند بخشی از خواسته‌های مدنی را پاسخ دهد اما سیاست جنبش باید تبدیل به استراتژی اصلی شود.
۷- جنبش جلیقه زردها و جنبش فراگیر در هنگ کنک، الگوی مناسبی برای ایران اکنون نیست. سیاست جنبش در ایران باید مبتنی بر به حداقل رساندن سیاستِ طرد باشد.
۸- کنش‌های اجتماعیِ ریز و درشت پیش‌رو زمینه را برای انتخابات مجلس که مهمترین میدان برای پیاده کردن سیاستِ جنبش به منظور برتری سیاستِ شمول بر سیاستِ طرد است، فراهم می‌کند.



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
آخرین اخبار
  • بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی در اعتراض به احکام سنگین قضایی و پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار دستگاه قضا
  • بیانیه ۲۶٠ فعال اجتماعی؛ پیام دقیق به ما رسیده است: خفه می‌کنیم
  • خدا را از معرکه بیرون ببرید
  • بیانیه حزب اتحاد ملت در نقد رویه‌هایی که منجر به احساس عمیق بی‌عدالتی و تبعیض در جامعه شده است
  • امام حسین و کرامت انسان
  • رمز پیروزی تونس؛ گفتگو و پذیرش دیگری
  • به یاد دختر آبی
  • بیانیه‌ی جمعی از فعالان سیاسی در اعتراض به احکام سنگین اخیر قضایی
  • شورای عالی اصلاح طلبان در زمینه اتخاذ مواضع شفاف عملکرد مناسب نداشت
  • موانع حکمرانی مطلوب در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران
  • دولت پنهان در سال 1377 و امروز
  • از جمهوریت به پیشامشروطیت
  • جامعه پیچیده و شیوه های حکمرانی
  • قرار است چه کسی و از کجا شروع کند؟
  • برای مظلومی که نمی‌شناسمش
  • بیانیه انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها در اعلام حمایت از سیاست‌ خارجی دولت
  • سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه در بیانیه‌ای، فعالیت‌های کارگران دادگاهی شده را "کاملاً صنفی و در محدوده قانون" دانسته است
  • باید آنقدر تکرار کنیم تا به دموکراسی برسیم
  • چشم انداز زندگی و عدالت
  • در دفاع از مشارکت مشروط انتخاباتی
  •