به روز شده: ۰۰:۰۷ تهران - چهارشنبه ۷ آذر ۱۳۹۷

پیام شریعتی برای امروز ما

نویسنده: احسان شریعتی

در هشتادوپنجمین سالگشت زادروز دکتر علی شریعتی، پرسش اینست که از پیامِ معنوی و میراثِ فکریِ او، چه عناصری برای دوران کنونی و خطاب به جامعه و بويژه به نسل جوان فعلیّت یا موضوعیّت دارند، و دردهای امروزمان را درمان توانند بود؟
به نظر من (و البته همفکرانمان)، «میراث» شریعتی را می‌توان در سه محور خلاصه کرد: خودآگاهی‌یابی (به‌معنای وجودی، معنوی، عرفانی، اخلاقیِ مفهوم)، در برابر انواع آگاهی‌های‌کاذب «استحمار» (کهنه و نو)، آزادی‌خواهی، در برابر انواعِ سُلطه و استبداد، و عدالت‌طلبی، در برابر انواع تبعیض و استثمار. این سه بُعد را در سه وجه آثار او بازمی‌یابیم: کویریات، اجتماعیات، و اسلامیات.

پیش از انقلاب، ما در جهان و دورانی متفاوت بسر می‌بردیم که قیاس تحلیلی آن در سمپوزیوم «اکنون، ما و شریعتی» که در زادروز سال گذشته برگزار شد، ارایه شد: تفاوت دوران انقلاب‌های ضدامپریالیستی-ضددیکتاتوری، مانند رژیم گذشته، و ایدئولوژی‌های مدعی رهایی‌بخشی، دوران صورتبندی معرفتی و علمی (اپیستمه)، مبتنی بر دستآوردهای علوم انسانی و اجتماعی؛ با دوران ما که از سویی دوران موسوم به «پایان‌ها و پساها» است، و از دیگر سو، برآمدنِ انواع بنیادگرایی‌های دینی و قومی.

در چنان شرایطی، اندیشه و راه یا طرح و راه‌کار دکتر شریعتی، اتخاذ پروژهٔ رنسانس فرهنگی و رفرماسیون مذهبی بود. و او از سویی، بیشترین توفیق را در تأثیرگذاری وسیع بر اقشار گوناگون جامعه و جوانان یافت؛ و از سویی دیگر کلام ومراد او با سوءفهم‌های بزرگی نیز در نزد مخاطبان متنوع مواجه شد.
آنچه امروز از میراث او به کار امروز ما می‌آید و درد امروزمان را مرهم تواند بود، نخست، کویریات اوست که نوعی تلاش فکری و معنوی برای «خودیابی» وجودی است در دیالوگ با «دیگریِ» هر هویتی؛ و مصون‌سازی در برابر انواع باخودبیگانگی (الیناسیون). «کویریات» همان بُعد خودویژه و وجه ممیزه‌ی کار شریعتی است.

سپس، در اسلامشناسی او که سنّت را نقدِ ایدئولوژیک می‌کند، بدیل و پادزهری می‌توان استخراج کرد که جوامع مسلمان را در برابر خطر «بنیادگرایی» (رجعت به شریعت و خلافت)، ایمن می‌سازد.
آنگاه، در جامعه‌شناسیِ تاریخی شریعتی، «معنویت» عرفانی (دینی به‌معنای حقیقی یا باطنی مفهوم) با نوعی «عقلانیّتِ» انتقادی-اجتماعی، در چنان نسبتِ همآهنگ و همسویی قرار می‌گیرند که در نزد کمتر متفکر مذهبی و یا مصلح اجتماعی چنین تناسبی میان آن درون‌گرایی و این برون‌گرایی، به روشنی بیان شده باشد.

بر این سه دستآورد، وارد ساختن دو عنصر را بويژه در حوزهٔ فرهنگ مذهبی باید افزود: یکی عنصر «تاریخ»، که مقولات دینی را از انتزاع کلامی و تئولوژیک رها و به‌لحاظ علمی فهم‌پذیرتر می‌سازد؛ و دیگر عنصر «هنر» که در برابر فضای مغموم و افسرده و منفی در فرهنگ و آيبن و آداب و مناسک سنتی، انقلابی زیباشناختی را به راه می‌اندازد.
اینها، از جمله مهم‌ترین عناصر میراث آموزگار مردمی دکتر علی شریعتی اند که بويژه برای مسايل مبتلابه امروز ما هنوز و همچنان زنده و درس‌آموز اند.

و ما این عناصر را با افزودن عناصر دیگری که از تجربهٔ عملی و تمرین نظری خود که طیِ بیش از چهار دهه که از هجرت او می‌گذرد، آموخته‌ایم و با زدودن کلیهٔ سوءتفاهماتی که پیرامون اندیشهٔ او پدیدار گشته است و الزاما پیآمد فراخوان و نظریه‌های وی نبوده‌اند، اما در زمینهٔ تضمّن و تأثیر شناسی (impact study) می‌بایست مورد نقد و سنجش دقیق و عمیق قرار گیرند، برای نمونه سوءبرداشت‌های «هویت‌گرایانهٔ» مذهبی-قومی از تز «بازگشت به خویش»، و یا درک منفی از نقد «ایدئولوژیک» سنّت و دین، و یا برداشت اقتدارگرا و غیردموکراتیک از نظریهٔ «امت-و-امامت» (و دموکراسی متعهد و مهتدی)، جملگی نیازمند بازبینی و بازتعریف اند. مسئولیت خطیری که امروز چشم‌انداز و کلام «نوشریعتی» داعیهٔ آنرا خطاب به جامعه و نسل جوان آگاه، آزادیخواه، و عدالت‌طلب، با ارایهٔ راه رشد و توسعه‌ای دیگر، اعلام کرده است.

۲ آذر ۱۳۹۷

ماهنامه «شهر»، ضمیمه روزنامه «شهرآرا» (مشهد، بمناسبت ۸۵مین یادمان زادروز«شمع»: شریعتی-مزینانی-علی)



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • ترازوی دانایی مردم
  • احسان شریعتی: اشتباه می‌کنند؛ ادامه حصر موسوی و کروبی بحران‌زا خواهد بود
  • احسان شریعتی: به گفتمان‌های نو و بنیاداندیش نیاز داریم
  • احسان شریعتی: ۱۶ آذر امسال دیدیم که هر دو گروه از دانشجویان خواهان رفع حصر بودند
  • احسان شریعتی: آزادی و عدالت که نباشد، حرف زدن راجع به دین و معنویت یک فریب است
  • احسان شریعتی هم ممنوع التدریس شد
  •  
    آخرین اخبار
  • اقتصاد ایران فرو نمی پاشد، کوچک می شود❗️
  • حمایت بیش از 340 دانشمند و کنشگر محیط زیست جهان از بازداشتی های محیط زیستی در ایران
  • اقتصاد و امنیت
  • ملی‌گرایی پهلوی(چرا «واگراها» آدرس غلط می‌دهند؟)
  • من از زنان سرزمینم معذرت می خواهم
  • درخواست سیدمحمد خاتمی از فرهاد میثمی برای پایان اعتصاب غذا
  • ریحانه طباطبایی: نمی توان هر مخالف و منتقدی را برانداز خواند
  • " تو را من چشم در راهم !"
  • آیا مسئولیت نگارش تاریخ جنگ را باید به نظامیان سپرد؟
  • افراطیون، پرونده هسته‌ای و برجام
  • سخنرانی دبیر کل حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در جلسه افتتاحیه چهارمین کنگره حزب
  • مرتضی مبلغ: یکی از چالش‌های اساسی در نحوه مدیریت جامعه به نظارت استصوابی در انتخابات بر میگردد
  • پیام سید محمد خاتمی به چهارمین کنگره حزب اتحاد ملت ایران اسلامی
  • بيانيه مشترک تشكل های اصلاح طلب دانشگاه اصفهان و علوم پزشكی پيرامون اخلال و آشوب افراطيون در برنامه "من بهشتي هستم"
  • حاکمیت استبدادی و پاکدستی
  • نامه‌ی متخصصان و حامیان محیط زیست به رییس قوه قضاییه
  • گفتگو؛ هم استراتژی، هم تاکتیک - سخنی با ۴۱۰ دانشجو
  • تحریم‌های ناپایدار
  • درخواست هنرمندان از جامعه جهانی: در برابر تحریم‌هایی که سلامت مردم ایران را به خطر می‌اندازد،‌ با ما هم‌صدا شوید
  • نامه‌ی ۴۱۰ فعال فعلی و سابق دانشجویی: نیازمند تجدیدنظری در رویکردهای غالب فکری و سیاسی هستیم
  •