به روز شده: ۲۲:۲۱ تهران - دوشنبه ۷ آبان ۱۳۹۷

متخصصان انقلابي چه در سر داشتند؟

نویسنده: محمد فاضلي *

انقلاب ايران در 22 بهمن 1357 پيروز مي‌شود. مهدي بازرگان نخست‌وزير در فروردين 1358 سمت «وزير مشاور در طرح‌هاي انقلاب» را ايجاد مي‌کند و اساسنامه شوراي عالي طرح‌هاي انقلاب هم به تصويب هيئت دولت مي‌رسد. اين شوراي عالي قرار است طرح کلي نظام‌هاي تشکيل‌دهنده جامعه ايران براي رسيدن به اهداف جمهوري اسلامي را ارائه کند.

شوراهايي ذيل شوراي عالي طرح‌هاي انقلاب تشکيل مي‌شود و 195 نفر از متخصصان کشور با صرف 4000 ساعت وقت «گزارش مقدماتي سياست‌هاي اقتصادي و اجتماعي جمهوري اسلامي ايران» را در مرداد 1358 (وقتي هنوز قانون اساسي تدوين نشده) ارائه مي‌کنند که در روزنامه کيهان هم منتشر مي‌شود. شوراهاي نُه‌گانه ديگري هم در آبان 1358 تشکيل مي‌شوند و با مشارکت 51 نفر از متخصصان کشور، گزارشي نيمه‌نهايي از سياست‌هاي اقتصادي و اجتماعي جمهوري اسلامي ارائه مي‌دهند.

بوروکرات‌هاي انقلاب سياست‌ها و برنامه‌هايي براي بازه‌هاي کوتاه‌مدت (2 ساله)، ميان‌مدت (8 تا 12 ساله) و بلندمدت (12 تا 16 ساله) تدوين مي‌کنند و 240 نفر متخصص در تهيه گزارش نهايي شرکت مي‌کنند. مهدي بازرگان که ديگر نخست‌وزير نيست، از طريق شوراي انقلاب بر تهيه گزارش نظارت دارد. گزارش نهايي در ارديبهشت 1359 در 256 صفحه تحت عنوان «سياست‌هاي توسعه و تکامل جمهوري اسلامي ايران: اقتصادي-مالي، اجتماعي-فرهنگي، فضايي-کالبدي» از سوي دفتر طرح‌هاي انقلاب نخست‌وزيري منتشر مي‌شود.

فايل اين گزارش را مي‌توانيد در ذيل همين يادداشت دريافت کنيد. ترديد ندارم که اکثريت قاطع ايرانيان، بوروکرات‌ها و برنامه‌ريزان اقتصادي و اجتماعي ايراني هيچ‌گاه اين گزارش را نخواهنده‌اند، اما اين گزارش چه اهميتي دارد؟ چرا امروز در 40 سالگي نظام جمهوري اسلامي ايران بازخواني جمعي اين گزارش مهم است؟ اهميت اين گزارش حداقل در چند نکته است.
اول، شاکله اصلي گزارش قبل از اشغال سفارت آمريکا تهيه و منتشر شده و چندين ماه پيش از شروع جنگ در شهريور 1359 منتشر شده است، بنابراين روايتي از اهداف متخصصان جامعه ايران اول انقلاب از اهداف توسعه است، پيش از آن‌که تحت تأثير شديد تنش در سياست خارجي يا جنگ قرار گيرد.
دوم، تهيه‌کنندگان گزارش وضع کشور و جامعه در آغازين سال‌هاي نظام جمهوري اسلامي ايران را تشريح کرده‌اند و براي مثال در صفحه 198 درباره وضع مالکيت نوشته‌اند «عدم وجود سياست روشن در رابطه با انواع مالکيت در جامعه باعث شده است که محيطي مملو از عدم اطمينان، تجاوز به حقوق افراد و بي‌بند و باري به‌وجود آيد. اين خود بزرگ‌ترين سد راه به‌راه افتادن چرخ‌هاي اقتصاد کشور است. ... روابط ناسالم کارگر و کارفرما، کارآيي واحدهاي توليدي را به نازل‌ترين سطح رسانده است ... سرمايه‌گذاري در کارهاي توليدي و خدمات حتي در سطوح کوچک نيز به‌خاطر عدم اعتماد به آينده متوقف شده است.» اين گزارش نگاه متخصصان بوروکراسي، دانشگاهيان و تکنوکرات‌هاي ايراني به ايران بعد از انقلاب را نشان مي‌دهد.

سوم، گزارش نشان مي‌دهد اهداف تکنوکرات‌ها و بوروکرات‌ها براي آينده ايران چه بود. گزارش تصويري از ضرورت‌هاي کشور از نظر متخصصان در سال 1358 را نشان مي‌دهد و براي مثال در صفحه 138 آمده «بررسي‌هاي لازم براي تجديدنظر در خطوط هوايي خارجي با ديد گسترش اين خطوط در سطح بين‌المللي و منطقه‌اي هر چه زودتر صورت گيرد.» و درخصوص خطوط ريلي مقرر شده بود «تمام خطوط مدرنيزه و برقي شده و اين امر در ميان‌مدت (8 تا 12 سال) پايان يابد.» (ص. 140)

چهارم، اين گزارش براي شناخت نگاه اولين برنامه‌ريزان اقتصادي، اجتماعي و سياستي بعد از انقلاب به جهان، ايران، توسعه، عدالت، آزادي، مالکيت و همه مقولات مهمي از اين دست،‌ اهميت دارد. قضاوت کردن درباره امروز جامعه ايران بعد از چهل سال، نيازمند ارزيابي تفکرات نخبگان آن روز درباره همه اين مقولات است. پرسش مهم اين است که از کجا، با چه انديشه‌هايي، چه ادراکي از جهان و ايران، و با هدف رسيدن به چه چيزهايي آغاز کرديم و در سايه اين شناخت مي‌توان اکنون را درست‌تر ارزيابي کرد.

«گزارش نهايي سياست‌هاي توسعه و تکامل جمهوري اسلامي ايران» براي درک اين‌که از کجا آغاز کرديم، برخي چه مي‌انديشيدند، اکنون کجا هستيم، چرا به برخي اهداف نرسيديم و ارزيابي فاصله بين آن‌چه در ذهن متخصصان بود و آن‌ مسيري که پيموده شد، مهم است. چهل سالگي زمان بازخواني گذشته است و اين گزارش ما را به همين بازخواني دعوت مي‌کند.
عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي*
سیاست_های_توسعه_و_تکامل_جمهوری_اسلامی.pdf



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
آخرین اخبار
  • درباره روابط ایران و روسیه
  • بیانیه مجمع مدرسین و‌ محققین حوزه علمیه قم در دفاع از استقلال مرجعیت و حوزه
  • نهادسازی؛ لازمه گذار به دموکراسی
  • عصبانیت آیت‌الله یزدی از آیت‌الله شبیری زنجانی؛ دیدار با سیدمحمد خاتمی دیگر تکرار نشود
  • گذر از نزاع نخبگان به تفاهم نخبگان
  • بیانیه حزب توسعه ملی ایران اسلامی درخصوص تغییر قانون انتخابات
  • پاسخ محسن آرمين به مدعیات شیخ محمد یزدی
  • پیام تسلیت حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در پی درگذشت حاجیه خانم فاطمه غفاری، همسر مهندس محمد نعیمی‌پور
  • برابری و مردم‌سالاری محتوایی
  • نهادهای محافظه کار و جبر تغییرات
  • مسأله امروز ما ضعف همبستگی اجتماعی است
  • سیاست خارجی
  • محسن امین زاده : سياست خارجي ايران در منطقه از يك حاكميت دوگانه رنج مي‌برد
  • کیانوش راد: مشکل انتخاب مردم نیست، ممانعت از حق واقعی انتخاب مردم است
  • آذر منصوری: منتخبان ملت را محدود می‌کنند و انتخاب مردم را سرزنش
  • حمید رضا جلایی پور در دیدار جامعه شناسان با حسن روحانی: همه جوامع مستعد زلزله و انقلاب‌اند
  • چرا شاه نتوانست؟
  • بیانیه پایانی کنگره مجمع نمایندگان ادوار مجلس شورای اسلامی
  • ما تکرار صفویه هستیم
  • "روحانیت و فقدان "خودآگاهی"
  •