به روز شده: ۱۳:۱۵ تهران - دوشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۷

ما تکرار صفویه هستیم

نویسنده: رسول جعفریان

در جریان بحث هایی که در باره برگزاری همایش تصوف مطرح شد، همان آغاز، اشاره کردم که برگزاری این قبیل همایش ها، به نوعی بازگشت به تجربه های تاریخی صفوی در تقویت منازعات مذهبی در جامعه به نفع یک گرایش است که گروه مرجع فکری در جامعه، در آن زمان، آن را درست می داند.

این مهم است که بدانیم، جامعه ایرانی، جامعه ای که فرهنگ آن ترکیبی از دین و عقل ایرانی است، در دوره صفوی، روی ریل تازه ای افتاد. این ریل، کشور را از عقل گرایی یونانی و نگاه ترکیبی مذکور، به سمت دین گرایی با گرایش مذهبی تشیع، و به تدریج، نوعی افراط و تعصب و تمرکز در این زمینه پیش برد. ما در دهه های آخر صفوی، جامعه ای با برداشت خاص دینی و مذهبی داریم که حساسیت های آن، بر اساس نگره های خاصی است که عالمان دینی به عنوان مهم ترین مراجع فکری شناخته می شوند. برای آنها، که مرجعیت اصلی فکری در جامعه را دارند، نوعی دین گرایی اهمیت دارد که همه چیز بر محور آن است.

بارها اشاره کرده ام که این دوره، تلاش می شد تا طب و نجوم و فنون دیگر دینی یعنی متکی به روایات شود. بحار مجلسی نتیجه و محصول این نگرش بود. این باور گروه مرجع بود. طبعا باید با هر آنچه در این بینش، مقابل دین قرار می گرفت، ایستاد. همه آنچه این عنوان را می یافت، به عنوان انحراف شناخته می شد و تبعیت از آنها، حکم رفتن به راهی جز صراط مستقیم داشت. در آنجا و در آن دوره، پیروی از علم به صورت شفاف و مستقل اهمیت نداشت، از نظر عملی و رفتاری هم همین طور. آنچه اهمیت داشت، تفکری بود که این عالمان، به عنوان دین و مذهب درست می شناختند. در رفتارها هم همین طور. مهم ترین و حساس ترین مسائل، همین امور مذهبی بود. شعائر دینی نقش مهمی داشت. زیارت و عتبات و حج نهایت اهمیت را داشت. بحث سوگواری و اموری که در امتداد آن بود نهایت اهمیت را داشت و تمام حواسها روی آن متمرکز بود. به وقف نگاه کنید و موارد آن را بنگرید. حتی اگر پای وقف کتاب در میان است، عمدتا کتابهای مذهبی است.

در کنار اینها، تکاپوی درسی مستقل، در ریاضیات و نجوم و داروشناسی و غیره، سست بود. این بینش به صورت جدی وجود داشت. در نتیجه در دوره صفوی، هیچ توجهی به غرب که دست کم دویست سال بود تغییر را آغاز کرده بود، نمی شد. کسی زبان فرنگی نمی دانست. هیچ کس به غرب نمی رفت و این در حالی بود که محصولات زیادی از غرب وارد ایران می شد. ما به خاطر همین نگرش تا اواسط دوره قاجاری همین وضع را داشتیم.

این که امروز ما صفویه را تکرار می کنیم، معنایش همین است. اساس تفکر و تصمیم گیری و رفتار و امور دیگر در سمت و سوی دینی و مذهبی به سبکی است که رسمیت دارد. من د‌ر مقامی نیستم که قضاوت کنم این تفکر و رویکرد دینی ـ مذهبی در این حد درست است یا خیر، اما این را می توانم بگویم که بی توجهی ما به علم، ریشه در نوعی نگرش دارد که شاید در اینجا بتوان ریشه آن را یافت.

بیش از هر چیز این نگرش اهمیت دارد. تفسیر پدیده های جاری، تفسیر عالم و آدم، جهانشناسی، تغییر و دگرگونی، شاخص های زندگی خوب، نقش علم در زندگی بهتر و ثروت بیشتر، و بسیاری از اموری از این دست، محصول نوع نگرش ماست که به نظر می رسد، نگرشی دنیایی و در این زمینه برانگیزاننده نیست. آدمی که تعلق به این دنیا ندارد، نمی تواند برای دنیای خود کاری انجام بدهد. مسلما، می توان توافقی میان دنیا و آخرت ایجاد کرد، اما خیلی مهم است که این نگرش بتواند روی تحرک دنیوی تأثیر بگذارد. ما دایما باید مراقب باشیم یک طرف غش نکنیم.
(دین و تاریخ‌پژوه)
@jafarian1964



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • نظر رسول جعفریان درباره «آبجوی صلواتی»
  • استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران: زمان فعلی ایران قابل مقایسه با دوره پایانی صفویه است
  • عذرخواهی همگانی!
  •  
    آخرین اخبار
  • بیانیه پایانی کنگره مجمع نمایندگان ادوار مجلس شورای اسلامی
  • "روحانیت و فقدان "خودآگاهی"
  • به احترام یک اسرائیلی شرافتمند
  • ضرورت توجه بیشتر اصلاح‌طلبان به "تعارض منافع"
  • دیدار سیدمحمدخاتمی با دختران میرحسین و رهنورد
  • بیانیه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه "در خصوص اوضاع جاری کشور"
  • علیرضا بهشتی: آنچه برای من اصل است، سیاست‌ورزی جامعه‌محور است
  • چرا تعامل راهگشاست؟
  • اصلاح در اصلاحات به‌معنای اصلاح در راهبردهای اصلاح‌طلبان است و نه در اصل اصلاحات
  • جریان برانداز مانع اول خود را اصلاحات می داند
  • حاکمان علیه خود
  • عوارض جانبی انقلاب
  • قائم مقام حزب اتحاد ملت: مخالفان FATF توجه کنند، ایران شباهتی به کره شمالی ندارد
  • نامۀ انجمن های اسلامی دانشگاه های دولتی اصفهان به رییس جمهور پیرامون حمله به منزل دکتر غروی
  • انتخابات نظام مهندسی ساختمان استان تهران و پیامهای آن
  • نامه دبيركل نهضت آزادى ايران به دكتر حسن روحانى
  • نامه ۳۵ تشکل دانشجویی به سید محمد خاتمی
  • معادلات سیاسی-امنیتی خوزستان
  • ﺑﯿﺎﻧﯿﻪ ﺟﻤﻌﯽ از اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان، ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان و داﻧﺸﮕﺎﻫﯿﺎن ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﺎري ﮐﺸﻮر
  • به کجای این شب تیره بیاویزم...
  •