به روز شده: ۲۲:۰۹ تهران - چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶

دلایل واقعی رابطه پرفرازونشیب آمریکا با ایران

نویسنده: شیرین هانتر، استاد دانشگاه جورج تاون

کسانی که تنها روی روابط اخیر ایران-آمریکا تمرکز میکنند، مشکلات را ناشی از ایدئولوژی و سیاست های جمهوری اسلامی در منطقه می دانند. آنها ادعا می کنند که آمریکا مشکلی با ایران قبل از انقلاب نداشته و بنابراین با ایران بعد از تغییر این رژیم نیز مسأله‌ای نخواهد داشت.

با این حال، در طول ۲۵ سال گذشته در ایران دیدگاه‌ها، سیاست‌ها و بازیگران میانه‌رویی ظهور کرده‌اند. اما هربار ایران به سوی آمریکا دست دراز کرده، پس زده شده است. برعکس، آمریکا تنها زمانی به ایران رو کرده که به آن نیاز داشته است، مانند جنگ خلیج فارس در ۱۳۶۹ و یا پس از ۱۱ سپتامبر.

این سوال مطرح است که چرا آمریکا نیازی به دستیابی رابطه پایدار با ایران نمی بیند؟

افسانه دوستی آمریکا و ایران در دوران شاه

برخی دید نوستالژیک و افسانه‌ای به این روابط در دوره شاه دارند. حال آنکه آمریکا هرگز شاه را یک متحد حقیقی مثل ترکیه یا عربستان سعودی نمی‌دانست.

به عنوان نمونه، علیرغم پیشنهاد شاه، آمریکا امضای قرارداد امنیتی با ایران را رد کرد. به ایران کمک های مالی بسیار کمی کرد و آماده بود که تغییرات اجتماعی و سیاسی در ایران را آزمایش کند (کاری که در آمریکای لاتین و آسیا و نقاط دیگر خاورمیانه انجام نداد).

برای مثال فشار دولت کندی به شاه برای اجرای اصلاحات وسیع و یا فشار دولت کارتر برای بهبود حقوق بشر که به سقوط شاه کمک رساندند.

حتی عربستان و اسراییل که حالا ادعای می کنند دلتنگ شاه هستند به صورت فعال به سقوط او کمک کردند. برای مثال، عربستان از قدرت نفتش در سال ۵۴ استفاده کرد تا به اقتصاد ایران آسیب بزند. اسراییل، خشمگین از تلاش شاه برای رسیدن به توافقی با سازمان آزادیبخش فلسطین و حافظ اسد، از حامیانش در آمریکا برای هشدار علیه شاه استفاده کرد.

این رویکرد آمریکا در قبال ایران، نتیجه فقدان منفعتی ذاتی در این کشور بوده است. همین امر در مورد بریتانیا نیز صادق است. انگلستان ایران را سپری مناسب برای مقابله با امپراطوری روسیه می دانست. بنابراین سیاستش این بوده است که آن را نزدیک به مرگ نگه دارد ولی نکشد.

آمریکا، سیاست انگلیس را در مقابل ایران پیش گرفت: نگه داشتن ایران به صورت نیمه زنده تا مقاومت کافی در برابر شوروی وجود داشته‌باشد تا منافع مهم‌تر آمریکا در منطقه خلیج فارس محافظت شوند.

اما واشنگتن هیچ‌گاه مایل نبود که ایران تبدیل به یک متحد قدرتمند شود، تا بتواند روزیخ خود آمریکا را به چالش بکشد.

ایران به عنوان قدرتی میانی

با سقوط شوروی، ارزش ایران حتی به عنوان یک دولت ضربه‌گیر هم برای آمریکا از میان رفت. از آن زمان تاکنون آمریکا از پذیرش هرگونه راه حلی برای مساله ایران که شامل تسلیم کامل این کشور نباشد سر باززده است. برای مثال در سال ۱۳۸۲ ایران پیشنهاد کرد تا تمام مسائل حل ناشده میان دو کشور جهت مذاکره بر روی میز قرار بگیرد، اما آمریکا نپذیرفت.

نهایتا آمریکا نگران تبدیل ایران به یک قدرت میانی معتبر است. ابرقدرت‌ها به قدرت‌های میانی علاقه‌ای ندارند. قدرت‌های میانی میخواهند به آنها به عنوان شریک نگریسته شود و سهم خود را طلب بگیرند. برای مثال شاه می خواست با او به عنوان یک شریک رفتار شود و نه یک پادو.

این مساله درباره رقبای منطقه‌ای ایران نیز صادق است. آنها طرفدار تحریم و حمله نظامی به ایران هستند به این دلیل که با حضور یک ایران قدرتمند احساس عدم آرامش دارند. این ناراحتی تا حوزه فرهنگ نیز گسترده می‌شود. هنگامی که شهاب حسینی بازیگر ایرانی جایزه بهترین بازیگر را در جشنواره کن پارسال از آن خود کرد، مفسران سعودی او را خطری مهم‌تر از قاسم سلیمانی ارزیابی کردند!

هر دولتی در ایرانِ متحد، فارغ از ایدئولوژی و جهت گیری‌هایش، قصد عینیت بخشیدن به پتانسیل‌های کشور را دارد تا به عنوان بازیگری مشروع در منطقه و جهان شناخته شود.

دوراهی‌ای که هم اکنون پیش روی آمریکاست این است که آیا آماده است تا نوعی سازش و تفاهم با ایران را بپذیرد؟ و یا ترجیح می‌دهد مسأله ایران را یکبار برای همیشه از پیش رو بردارد. راه دوم اما برای آمریکا بسیار خطرناک و پرهزینه است و هیچ تضمینی برای موفقیتش موجود نیست.

منتشره در لوبلاگ



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
آخرین اخبار
  • معصومیت در تعلیق
  • علی مطهری: به آمر اصلی حمله شیراز رضایت می‌دهم؛ او حکم ارتقا گرفته است
  • جنبش سبز، سپاه و تحریم ها
  • علی لاریجانی: لغو عضویت عضو زرتشتی شورای یزد غیرقانونی است
  • بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی و رسانه ای اصلاح طلب درباره اظهارات اخیر آقای ترامپ
  • هاشمی گفت نمي‌گذارند در ایران كارهاي بزرگ انجام شود
  • ازتولید و تشدید نابرابری‌های اجتماعی در نظام آموزشی ایران
  • جعبه ابزار خالی آمریکا
  • سحرخیز ممنوع الخروج شد
  • نگاه بی طرفانه به ۸۸
  • قوۀ قضاییه مدافع دربار زر و زور و تزوی
  • سیاست‌گزاری و سیاست‌گذاری
  • سیدمحمد خاتمی: می‌خواهید به قبل از مشروطه برگردیم؟ / پایه دموکراسی و جمهوری خواهی، ملت است
  • آیت‌الله العظمی صانعی در تماس با دختر میرحسین: دعوا بر سر قدرت است و کسی حواسش به محصوران و مردم آنها نیست
  • محمد علی نجفی: بدهی شهرداری با احتساب پروژه‌ها ۵۲ هزار میلیارد تومان است
  • محکومیت سروش فرهادیان روزنامه نگار به یک سال زندان
  • مطهری: روحانی می‌خواهد رضایت همه نهادها را جلب کند و چنین چیزی ممکن نیست
  • عبدالله نوری: باید بر وعده‌های انتخاباتی آقای روحانی پافشاری کرده و آن‌ها را تکرار کنیم
  • نامه دختران میرحسین و رهنورد به مراجع عظام: شهادت می‌دهیم به ستمی که در حصر خانگی در جریان است
  • مجمع مدرسین و محققین قم: مردم خواهان پایان بخشیدن به حصر و رفع محدودیت‌های خاتمی هستند
  •