به روز شده: ۲۲:۱۷ تهران - جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶

آینده ایران؛ بحران آب و جمعیت

نویسنده: علی شریعتی

در هرم مازلو پایین‌ترین نیازهای انسان و در قاعده آن یعنی پیش از رفاه و اشتغال و آموزش که به‌عنوان نیازهای اولیه قرار گرفته‌اند، نیاز به خوراک و پوشاک واقع شده است. تأمین این نیازها وابستگی مستقیمی به منابع طبیعی دارند. با به‌خطرافتادن منابع طبیعی هر کشور، تغذیه بخشی از جمعیت آن با مشکل مواجه می‌شود. همان‌طور که می‌دانیم وضعیت منابع آبی و طبیعی کشور به مرز خطر و در برخی مناطق به حالت بحرانی رسیده است. در‌حال‌حاضر آب آشامیدنی پنج هزار روستا با تانکر تأمین می‌شود، برداشت آب از اغلب دشت‌های کشور ممنوعه اعلام شده و به‌دلیل برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی، نابودی این منابع آغاز شده است.

استان کرمان با نابودی بازگشت‌ناپذیر منابع آبی، نخستین قربانی مصرف بی‌رویه آب در ایران است؛ به‌طوری‌که رئیس انجمن پسته ایران از آغاز کشت پسته در سایر استان‌ها برای حفظ بازار بین‌المللی این محصول، با نابودی باغ‌های پسته کرمان خبر داده است.

استان‌های خراسان جنوبی، سیستان‌وبلوچستان، یزد، اصفهان، هرمزگان و سمنان نیز با فاصله کمی از استان کرمان، با سرعت به‌سوی نابودی منابع آب زیرزمینی و سطحی رفته و کوچ جمعیت از این استان‌ها به حاشیه کلان‌شهرها آغاز شده که تاکنون هزاران روستای خالی از سکنه در کشور بر‌ جا‌ گذاشته است. بحران آب و منابع طبیعی به استان‌های کویری خلاصه نشده و گریبان همه استان‌های کشور، حتی استان مازندران و گلستان را نیز گرفته است,٨٠٠ تالاب مازندران به‌دلیل برداشت بی‌رویه برای کشت برنج در معرض خشک‌شدن هستند. برداشت‌های بی‌رویه آب از سفره‌های زیرزمینی و تعداد بسیار پمپ‌های آب برای برداشت آب از تالاب‌های «عباس‌آباد» و «لپو زاغمرز»، خشکی کامل این دو تالاب را سبب شده است. برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی در شمال کشور بسیار فاجعه‌بارتر از سایر نقاط است. چراکه این برداشت‌ها موجب شده که آب‌های ذخیره دوهزار‌ساله نیز مصرف و با خالی‌شدن سفره‌های زیرزمینی، آب شور دریاچه کاسپین به این سفره‌ها پیشروی کرده و موجب شورشدن خاک زمین‌های کشاورزی شده است.

رئیس جدید سازمان محیط زیست در نخستین کنفرانس مطبوعاتی خود اعلام کرد که تا ١۵ سال آینده آبی باقی نخواهد ماند. با توجه به گزارش‌های سازمان‌های تحقیقاتی بین‌المللی و همچنین گزارش‌های مختلف گروه‌های پژوهشی، سازمان‌های دولتی و مردم‌نهاد داخلی از وضعیت منابع طبیعی، آب‌های زیرزمینی و سطحی، کاهش چند متری سطح سفره‌های زیرزمینی و فرونشست صدها دشت کشور، تأمین آب و غذا و اشتغال و حفظ محیط زیست و توسعه پایدار در‌حال‌حاضر با جمعیت فعلی چالش بزرگی برای کشور محسوب می‌شود. طبق آمار به‌دست‌آمده هفت استان کشور دچار کمبود آب هستند و همه ٢۴ استان باقی‌مانده نیز از تنش آبی شدید و متوسط رنج می‌برند؛ این یعنی حتی استان‌های شمالی نیز دچار تنش آبی هستند.

سرانه آب شیرین در جهان هفت‌هزارو ۶٠٠ مترمکعب برای هر نفر است. این در حالی است که سال ١٣۴٠ در ایران با جمعیت حدود ٢٢ میلیون نفر، سرانه آب به ازای هر نفر پنج‌هزارو ۶٠٠ مترمکعب و در سال ٩۵، برای هر نفر ایرانی هزارو ۴٠٠ مترمکعب بوده است. اگر منابع تجدیدشونده آب در ایران در بهترین حالت (که محال است ثابت بماند) و نرخ رشد جمعیت نیز بدون تلاش برای بالابردن آن ثابت باشد، در سال ٢٠٣٠ میلادی سرانه آب شیرین در کشور ایران با جمعیت حدود ١٠٠ میلیون نفر به هزار مترمکعب به ازای هر نفر خواهد رسید. براساس استاندارد جهانی، هرگاه در منطقه‌ای سرانه آب شیرین به کمتر از دوهزار مترمکعب برای هر نفر برسد، آن منطقه دچار تنش آبی است و این به آن معنا است که کشور ما هم اکنون در تنش متوسط و در سال ٢٠٣٠ بدون تلاش برای افزایش جمعیت دچار بحران آب خواهد شد. از نتایج سوءمدیریت دولت‌های گذشته اگر بگذریم، با هر یک درصد افزایش جمعیت ۵٢/٠ درصد از رشد اقتصادی کشور کاهش می‌یابد.

این نبود بهره‌وری تنها در محصول برنج نیست و محصولات آبخواه دیگری نیز در حال اتلاف منابع ارزشمند کشور هستند. متوسط مصرف آب کشاورزی جهان ٧٠ درصد و در ایران ٩٢ درصد از کل آب مصرفی است. این برداشت‌های بی‌رویه برای تولید محصولاتی مانند هندوانه موجب نشست اغلب دشت‌ها و حتی خسارت به آثار باستانی کشور شده است. تخت‌جمشید یکی از قربانیان کشاورزی سنتی و تاراج منابع زیرزمینی است.

پربیراه نیست اگر بگوییم هیچکدام از دولت‌های مستقر در نیم قرن گذشته، چه قبل از انقلاب و چه پس از آن، کارنامه قابل دفاعی در زمینه بحران منابع آب و به‌طور‌کلی منابع طبیعی ندارند اما به‌نظر می‌رسد با وجود چنین ابعاد مهم و استراتژیکی در کشور که پیامدهای آن را از حمله داعش به عراق و سوریه وخیم‌تر دانسته‌اند، برخی از دولت‌های اخیر از جمله دولت دهم و یازدهم، البته با توجه به اسناد بالادستی، با اتخاذ سیاست‌های نادرست، بنزین بر آتش این بحران هولناک ریختند.

منبع: شرق



یادداشت های مندرج در ستون "میهمان" لزوما دیدگاه سایت امروز نمی باشد.
-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • آئین هشتادمین زادروز دکتر علی شریعتی در بند ۳۵۰ زندان اوین
  • امامی: وجه مشترک جلال آل احمد و دکتر علی شریعتی "اعتراض" بود
  •  
    آخرین اخبار
  • مطهری: فکر نمی‌کنند که با محدودیت‌ها بر محبوبیت آن سید می‌افزایند؟
  • نامه انجمن وفاق و توسعه دانشگاه شیراز به روحانی در باره حصر و محدودیت خاتمی
  • گرامیداشت روز جهانی معلم در زندان اوین به همت زندانیان سیاسی
  • دادگاه ویژه روحانیت به ریاست سید ابراهیم رئیسی مسوول اعمال محدودیت علیه خاتمی است
  • معلمان ایرانی در روز جهانی معلم خواستار تحقق مطالباتشان شدند
  • با محکومیت اعضا، حزب آسیب نمی‌بیند
  • حکم توقف فعالیت عضو زرتشتی شورای‌شهر یزد خلاف قانون است
  • آملی لاریجانی: شایعات ارزش پاسخگویی ندارند
  • دختر آیت‌الله هاشمی: بعد از فوت پدرم سریعا گاوصندوقش را خالی کردند/مشتاقیم بدانیم که وصیت‌نامه آیت‌الله کجاست؟
  • درخواست جمعی از فعالان سیاسی و حقوق بشر برای لغو حکم اعدام محمدعلی طاهری
  • تقدم تحزب بر دولت سایه
  • تاج زاده : شعار ما باید تکثر در نظر اما وحدت در عمل باشد
  • هدف واقعی احکام ناموجه اخیر
  • صفائی فراهانی : مشکلاتی که امروز با آن دست به گریبان هستیم عمدتاً ناشی از سوء مدیریت است
  • فراکسیون امید خواستار تجدیدنظر قوه قضاییه در احکام صادره برای ۷ اصلاح‌طلب شد
  • آشتی ملی، عفو عمومی، و حق خواهری برای کُردها
  • محکومیت به حبس و محرومیت از عضویت در احزاب هفت فعال سیاسی اصلاح طلب
  • جلال محمدلو به زندان رفت
  • بهزاد نبوی : محسن رضایی در سال ۱۳۶۷ در نامه‌ای به امام راحل نیازهای نجومی جبهه‌ها را مطرح کرد
  • رضاخاتمی: اصلاح‌طلبان قدرت اجتماعی و نفوذشان را نشان دادند
  •