به روز شده: ۲۲:۵۵ تهران - پنجشنبه ۱ مهر ۱۳۹۵

ضرورت بازاندیشی در گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها

نویسنده: هادی خانیکی

۱) امسال تقارن سی‌ام شهریور و عید سعید غدیر نشانه درخور توجهی یافت. اولی سالگشت روز «گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌هاست» و دومی عید بزرگ شیعیان که بنا به سنتی نیکو و تاریخی دیدار سادات را به دنبال دارد. در سی‌ام شهریور ماه ۱۳۷۷مجمع عمومی سازمان ملل متحد سخن سید محمد خاتمی را به درستی شنید و پیشنهدد او را در باب گفت‌گوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها با اجماعی کم‌سابقه تصویب کرد. و امروز گروه‌های مختلفی از مردم شادمانه به دیدارش رفتند، بدون آن‌که همه در این سکوت و غفلت خبری و سیاسی بدانند که در این ۱۸ سال چه فرازها و فرودهایی بر این ایده و برنامه گذشته است.
۲) کوفی عنان دبیرکل سازمان ملل متحد در گزارش معروف خویش به مجمع عمومی پس از ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ با قدردانی از خاتمی به عنوان مبتکر گفت‌وگوی تمدن‌ها اعلام کرد «گفت‌‌وگوی تمدن‌ها رکن اساسی واکنش جهانی به درگیری و خشونت از هر نوع است، به‌خصوص وقتی که این خشونت‌ها بر تعصب و تحجر و عدم تسامح مبتنی باشد... گفت‌وگوی میان تمدن‌ها بهترین پاسخ بشریت به بدترین دشمنان بشریت است.»
۳) گفت‌‌وگو در مفهوم وسیع آن توانایی رویارویی با تفاوت‌ها در جهان واقعی و به تعبیر رایج آموختن «همسایگی در جهان چندفرهنگی» است. منطق گفت‌وگویی بر فهم گفت‌وشنودی استوار است، که این خود یعنی برخورداری از «فهم ارتباطی».
۴) برای رسیدن به فهم ارتباطی باید «توان ارتباطی» را بالا برد. توان ارتباطی تنها تکیه بر تکنیک‌های رسانه‌ای، فناوری‌های نوین ارتباطات و اکتفا به نوسازی زبان ارتباطی نیست. توان ارتباطی داشتن بینش، مهارت و قدرت فرهنگی برای چگونگی ارتباط با جهانی متفاوت و مبتنی بر اذهان و مقاصد مختلف و حتی متضاد است.
۵) گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها نتیجه درک یک «چرخش پارادایمی» در گفتمان‌های جدید جهانی است. چرخش فرهنگی به‌سوی الگوی گفت‌وگو حاکی از آن است که الگوهای تک‌گویانه سیاسی که محصول فضاهای بسته و غیریت‌ساز وسازنده «هویت‌های مرگبار»اند، جهان را به بن‌بست کشانیده‌اند. ساماندهی به مناسبات و نظم جهانی از رهگذر گفت‌‌و‌گو می‌تواند به‌جای مقید کردن سرنوشت بشر در الگوهای واحد و خطی، جهان را به مثابه شبکه‌های متکثر و متنوع فرهنگی مورد توجه قرار دهد.
۶) پرسش پیش روی ما این است که آیا در میان این‌همه صدای خشونت و نفرت و افراطی‌گری می‌توان افق‌ها یا حداقل روزنه‌هایی به‌سوی گفت‌و‌گو گشود؟ واقعیت این است که زمینه‌ها و عوامل ناشنوایی و نابینایی در جهان ما کم نیستند. رسانه‌ها هم الزاما نمی‌توانند در هر شرایطی و باهر رویکردی ابزار گفت‌وگو باشند. زور، نابردباری، خودمداری، غیریت‌سازی و دیگرهراسی مهم‌ترین پارازیت‌ها و موانع گفت‌وگو و ارتباط‌اند. صدای بلند خشونت و افراط نمی‌گذارد، صدای آرام گفت‌وگو و اصلاح به آسانی شنیده و فهمیده شود.
۷) گفت‌وگو چه میان انسان با خود باشد و چه میان انسان با انسان‌های دیگر، یا با طبیعت و یا با خداوند، نیازمند برخورداری از «اخلاق گفت‌وگویی» است. هر فرهنگ و تمدن نیز در گفت‌وگو با دیگری بی‌نیاز از این مهم نیست. اخلاق گفت‌وگویی فقط تحمل «دیگری» نیست. قدرت فهم دیگران و توان مواجهه و کار کردن با آنان است. چنین باوری به اخلاق گفت‌وگو سر از ورود به مدنیت و پذیرش نظم و سازمان‌های مدنی درمی‌آورد. لازمه این مدنیت وجود نهادها، رسانه‌ها و شبکه‌های معطوف به گفت‌وگو است. جهان گفت‌وگو بدون اخلاق گفت‌وگویی نه سامان می‌گیرد و نه پابرجا می‌ماند‌. به گفته مولانا:
من ندیدم در جهان گفت‌گو
هیچ آدابی به از خلق نکو



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • بخوان که از صدای تو سپیده سر برآورد
  • پیامی به آدرس گیرندگان انبوه
  • هادی خانیکی: تقویت احزاب به نفع نظام سیاسی کشور است
  • هادی خانیکی: رسانه‌ منتقد روند حکمرانی را اصلاح می‌کند
  • هادی خانیکی: انقلاب اسلامی انقلاب رسانه‌های کوچک بود
  • هادی خانیکی: این دولت به جامعه مدنی قوی‌تری نیاز دارد
  • هادی خانیکی: جامعه ایران دچار انسداد و اختلال گفت‌وگویی شده است
  • هادي خانيكي: مباني اصلاحات تفاوت چنداني با گذشته نكرده است
  • هادی خانیکی: نسبت میان دانشگاه، سیاست و فرهنگ نامتناجس است
  •  
    آخرین اخبار
  • شجريان، محبوب دل مردم
  • نسبت بين نوسازي و تحزب
  • شجریان؛ هنرمند الگو در برابر سفله پروری
  • شکوری‌راد برای مطالعه پرونده‌اش به مراجع قضایی نامه نوشت
  • پایمالی آمال یک نسل
  • فسادی هولناک‌تر از قتل‌های زنجیره‌ای
  • عبدالله ناصری: یک مداح با ادبیات دور از اخلاق، جواز الگوبرداری بداخلاقی در جامعه را صادر می‌کند
  • نماینده تهران: امیدواریم مقدمات رفع حصر از نخست وزیر محبوب امام در دوران دفاع مقدس نیز فراهم آید‬‬
  • نقش نفت در تحقق رشد اقتصادی ۸ درصدی
  • عرب سرخی: در جریان اصلاح طلب بحث آلترناتیو برای روحانی مطرح نیست
  • خواهر شهیدان باکری به برادرانش پیوست
  • آیت‌الله موسوی تبریزی: آقای موسوی و کروبی دلسوز نظامند/ با رفع حصر آرامش در کشور ایجاد می‌شود
  • جمع‌آوری امضای نامه به رئیس قوه قضائیه درباره عبدالفتاح سلطانی ادامه دارد
  • محمدتقی کروبی: محصوران از چه چیز توبه کنند از سرکوب و فجایع درون بازداشتگاه‌ها یا فساد و اختلاس؟
  • مطهری: برخی می‌گویند خطاهای جمهوری اسلامی را نگویید اما باید گفت تا نظام اصلاح شود
  • گروه حقیقت‌یاب
  • مهدی محمودیان: مرتضوی در نامه خود وقایع خون‌بار تیرماه ۸۸ را به اتفاقات کهریزک محدود کرده است
  • انجمن‌های اسلامی دانشجویان خواستار شفاف‌سازی واگذاری املاک از سوی شهرداری تهران شدند
  • مادر شهید سهراب اعرابی: از نامه مرتضوی بوی خیر به مشام نمی‌رسد
  • تاجکردون : دلواپسان می‌گویند سرمایه‌گذاری خارجی یعنی کفر
  •