به روز شده: ۰۱:۲۹ تهران - دوشنبه ۲۳ فروردین ۱۳۹۵

سیاست‌ورزی رسانه‌ای در تلگرام

نویسنده: دکتر هادی خانیکی

۱) «تلگرام» رسانه قابل دسترس، ارزان و آسان اطلاع‌رسانی در انتخابات شده بود که جای بسیاری از میدان‌های تبلیغاتی را هم در فضای واقعی و هم در فضای مجازی گرفته بود و کمبودها و محدودیت‌های سیاسی را در تبلیغات به گونه‌ای دیگر جبران می‌کرد. «تلگرامی شدن سیاست» یا حتی وسیع‌تر از آن «تلگرامی شدن جامعه» در ایران، مساله اجتماعی مهمی است که نشان می‌دهد در بسیاری از موقعیت‌های سیاسی، «رسانه‌های کوچک و تعاملی و غیررسمی» بر «رسانه‌های بزرگ و غیرتعاملی و رسمی» چیره می‌شوند.

۲) واضح است که میدان اصلی سیاست‌ورزی از جمله مشارکت سیاسی و انتخابات، حوزه عمومی است، یعنی آنجا که گفت‌وگو، نقد و نظر و کنش در عرصه‌های آزاد و مستقل از قدرت سیاسی شکل می‌گیرد و «افکار عمومی» را می‌سازد. از این منظر می‌توان به توانایی‌ها و ناتوانی‌های شبکه‌های مجازی و گروه‌های اجتماعی در نزدیک شدن به «حوزه‌های کوچک عمومی» و «گشودن فضاهایی خرد برای گفت‌وگو» و یا دور شدن از آنها بهتر پرداخت. «تلگرام» به سبب ظرفیت‌ها و قابلیت‌های ویژه‌ای که در فضای مجازی و مجاز ایران دارد توانست «بیرون‌ایستادگان از نظم رسانه‌های رسمی» را و «کناره‌گیران از حوزه عمومی» را در مقیاس بالایی به حضور و فعالیت در درون خود ترغیب کند.

۳) می‌توان به پدیده «تلگرامی شدن جامعه و سیاست» در ایران از زاویه «جامعه شبکه‌ای» نیز نگریست. به نظر مانوئل کاستلز شبکه‌ها صورت‌بندی اجتماعی جدید جوامع ما را تشکیل می‌دهند او ظرف رسانه‌ای جدیدی که برای این تحول ارتباطی تعریف می‌کند، «ارتباطات خودگزین است که شبکه‌های رایانه‌ای» ستون فقرات آن، «دیجیتالی بودن» زبان آن و «توزیع و تعامل جهانی» گستره آن است و می‌تواند به سبب آنکه در «محتوا خودتولید»، در پخش خودگردان و در «دریافت» خودگزین است، به جای مخاطبان منفعل، در پی «کنشگرانی فعال» حداقل در فضای مجازی باشد. حال اگر این کنشگران به جای «تماشاگری» و «سست‌کوشی» در فضای مجازی، پا به فضای واقعی بگذارند و به آمدوشد میان دنیای رسانه‌ای و جهان سیاست بپردازند می‌توانند تاثیرگذار شوند.

۴)‌ کاستر مضمون و محتوای اجتماعی ساخته‌شده در شبکه‌ها را در نسبت میان جنبش اجتماعی و شبکه تعریف می‌کند. به نظر او در این گونه از ارتباطات ترس و نفرت و عصبانیت و اندوه از طریق به اشتراک‌گذاری پیام‌ها و همدلی با دیگران در یک فرآیند کنش ارتباطی مغلوب می‌شود و «افراد شبکه‌شده‌ی مشتاقی که بر ترس غلبه کرده‌اند، تبدیل به کنشگران جمعی آگاه می‌گردند» و «گذار از خشم به امید از طریق هم‌اندیشی در فضاهای خودمختار محقق می‌شود» به این ترتیب می‌توان در این وجه ایجابی از شکل‌گیری گروه‌های تلگرامی در ایران نوعی فراخوانی به کنش و کوشش برای ایجاد اجتماعات سریع و تاثیرگذار را در ایام انتخابات ملاحظه کرد. در این نوع کنش‌گری تلگرامی تغییر رفتار رای‌دهی شهروندان سیاسی و حتی غیرسیاسی از انفعال به سوی مشارکت و معنادار شدن «حق رای» در فرآیند تعیین سرنوشت قابل مشاهده است.

۵) انتخابات ۷ اسفند در ایران ممیزات ارتباطی و تبلیغاتی فراوان دارد که هرکدام در جای خود نیاز به پژوهش‌های جدید دارند. آنچه به وضوح در زمره بدیهیات این انتخابات درآمد، همین مسأله بود که تلگرام به‌طور خاص و فضای مجازی به طور عام بار مهمی از تبلیغات انتخاباتی را به دوش گرفتند و بخش بزرگی از کنشگری در عرصه انتخابات را در این میدان رسانه‌ای پیش بردند.

این رخداد اگرچه به لحاظ رسانه‌ای نوپدید نبوده، اما به لحاظ اجتماعی نوپدید است. تلگرام در خلق ارتباطات سیاسی «بی‌مکان» و «بی‌زمان» بسیار تأثیرگذار بوده و شبکه‌ای از همه رسانه‌های دیگر را به دنبال خود کشانید. جامعه ایرانی رندانه به دنبال پیشبرد خواسته‌های نوخود با نگاه اصلاح‌طلبانه است و برای این کار مدام در حال خلق حوزه‌هایی نو برای گفت‌وگو پیرامون بهبود سرنوشت خویش است. عرصه انتخابات هفتم اسفند نیز از این خلق مدام جامعه برکنار نماند. تلگرام و شبکه ظرف بود و خواست و آرمان و تلاش مردم مضمون.



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • نمودها و نمادهای تغییر رفتار سیاسی ایرانیان
  • هویت‌داری دانشگاه و دانشجو
  •  
    آخرین اخبار
  • نامه کروبی از حصر: دادگاه علنی تشکیل دهید تا معلوم شود نانجیب کیست
  • رمضان‌زاده: روحانی کمیته حقیقت‌یاب «غارت ملی» تشکیل دهد
  • تاجرنیا: برجام راه را بر سودجویان اقتصادی تنگ کرده و طبیعتا با آن مخالفت می‌کنند
  • ایران در دوره پسابرجام
  • مبلغ: شورای نگهبان هر دوره بدعت جدیدی می‌گذارد
  • سیدمحمد خاتمی: امیدوارم امسال کینه‌ها و کدورت‌ها رفع و فضای باز سیاسی ایجاد شود
  • کیانوش‌راد: مهمترین پیام انتخابات، کند شدن تیغ ردصلاحیت‌ها بود
  • محسن صفایی فراهانی : بانک ها دلشان به دارایی های روی کاغذ خوش است
  • سلیمانی: اگر اصولگرایان از روش‌های اصلاحی استفاده کرده بودند، توفیق می‌یافتند
  • جوانان اصلاح‌طلب اصفهان: حذف منتخب مردم غیرقانونی است/ مسئولان پاسخگو باشند
  • محتشمی‌پور: انتظار می‌رفت بعد از برجام شاهد توقف حصر و زندان منتقدان باشیم
  • درایتی: مردم از انتخابات برای انتقاد به ممنوع‌التصویری خاتمی استفاده کردند
  • ناصری: دولت روحانی می‌توانست بهتر از گذشته عمل کند/ وعده رفع حصر هنوز عملی نشده
  • منصوری: ابطال انتخابات؛ بدعت ناصوابی که دلسوزان کشور باید مانع آن شوند
  • احمد شیرزاد: قفل‌های سیاست داخلی زنگ زده/ روحانی باید قفل‌ها را باز کند
  • نامه اصلاح‌طلبان اصفهان به رئیس‌جمهور: از تضییع امانت مردم جلوگیری کنید
  • مبلغ: یکی از مباحث برجام ۲ رفع محدودیت از چهره‌های ملی است
  • هجرت از جاهلیت به مدنیت
  • اشرف بروجردی: کسانی که در سال ۹۴ از مردم «نه» شنیدند، در دیدگاه خود بازنگری کنند
  • آقای خامنه‌ای! شأن رهبری را حفظ کنید
  •