به روز شده: ۰۶:۵۴ تهران - چهارشنبه ۷ اسفند ۱۳۹۲

مرتضی مبلغ: تک‌صدایی آفت جامعه سیاسی ما ایرانیان است

امروز: فعالیت احزاب در کشور همیشه موجب پویاتر شدن فضای سیاسی کشورها می‌شود و این مساله در تاریخ یک امر ثابت شده است. راهی که کشورهای توسعه یافته برای پیشرفت سیاست خود در پیش گرفتند یعنی فعال کردن احزاب. این تفکر در ایران نیز در سال‌های اول انقلاب به دلیل مشکلاتی که کشور با آن درگیر بود، کمتر فرصت بروز و ظهور یافت اما در دوره هشت ساله اصلاحات، این احزاب بودند که به شدت قدرتمندتر از گذشته شدند؛ هر چند طلوع و غروب آنها بسیار زودهنگام بود. همیشه مردم ایران از خود می‌پرسند که چرا بعضا ساختار اداری و اقتصادی ایران فسادخیز است؟

اکنون که چالش بر سر خانه احزاب و اداره آن است، این عدم پذیرش نظر رقیب را از چه منظری باید نگریست؟ چرا خانه احزاب که قرار است محل کمک به احزاب کشور باشد، اکنون به چالش بین اصلاح‌طلبان و اصولگرایان تبدیل شده است؟

این موارد، سوالاتی است که از مرتضی مبلغ، فعال سیاسی و معاون سیاسی اسبق وزارت کشور دولت اصلاحات پرسیده‌ایم؛ بی‌تردید هیچکس چون مرتضی مبلغ نمی‌تواند در مورد احزاب و رفتارهای سیاسی یک دهه اخیر تشکل‌های سیاسی ایران صحبت کند چراکه همیشه دستی بر آتش داشته است.

این فعال سیاسی معتقد است «نبود احزاب موجب افزایش باندگرایی و گروه‌گرایی در کشور می‌شود».

مشروح مصاحبه آرمان با این فعال سیاسی در ذیل آمده است:

اکنون که دولت یازدهم بر سر کار آمده است؛ بحث راه‌ا‌ندازی خانه احزاب در میان فعالان سیاسی بیش از پیش به چشم می‌خورد. اساسا لزوم تقویت تحزب در شرایط فعلی ایران را چگونه می‌بینید؟

اصولا دولت‌هایی که مبتنی بر آرای عمومی هستند و به اصطلاح معروف دموکراتیک می‌باشند بدون حزب و تحزب فاقد معنی هستند. به هر حال ما تعاریف مختلفی از دموکراسی داریم اما همه این تعاریف به یک مساله ختم می‌شود و آن تحزب است. بدون داشتن تشکیلات و تشکل‌های مردم نهاد نمی‌توان به درستی به آرای عمومی مراجعه کرد و مدعی شد که دموکراسی وجود دارد. باید دانست که تحزب یک کارکردهایی دارد که این کارکردها بسیار استراتژیک هستند. اینکه کارکردهای احزاب در جامعه چیست یک بحث مفصلی محسوب می‌شود. چون سوال کردید لزوم فعالیت احزاب را در چه می‌دانید بدان دلیل است که اساسا کارکرد حزب با کارکرد دموکراسی گره خورده است. بنابراین به هیچ شکل نمی‌شود از تحزب فرار کرد؛ اینکه کسانی می‌گویند ما متعلق به هیچ گروهی نیستیم بدان دلیل است که اطلاعات کاملی از فعالیت و کارکرد تحزب ندارند. کسانی که به حزبی نبودن خود افتخار می‌کنند متوجه خساراتی که این دیدگاه به کشور وارد می‌کنند نیستند. کما اینکه ما در هشت سال گذشته با بسیاری از این شعارها روبه‌رو بودیم. حتی برخی تصور می‌کردند که عبور از احزاب یک گفتمان است در حالی که بدون تحزب رسیدن به دموکراسی امکان‌پذیر نیست. همانطور که همه دیدند در این چند سال در فقدان احزاب قوی، این باندبازی و گروه‌گرایی بود که جایگزین فعالیت قانونی و مشخص احزاب شناخته شده، شد. می‌توانیم ادعا کنیم یکی از مهم‌ترین عوامل فساد همین گروه‌گرایی بود.

شما گفتید که احزاب مهم‌ترین عامل برای رسیدن به دموکراسی هستند. چرا احزاب در کشور ما کارآیی تعریف شده آکادمیک خودشان را ندارند؟

دلایل عدم کارآیی احزاب در جامعه ما برمی‌گردد به دو دلیل عمده. یک عامل تاریخی و فرهنگی است؛ پیشینه سیاسی جامعه ایران به‌گونه‌ای بوده که در رژیم گذشته به دلیل فرهنگ استبدادی حاکم بر جامعه هیچ‌گاه در کشور احزاب قوی و قدرتمند شکل نگرفت و گروه‌های سیاسی بیش از پیش شبیه باندهای مافیا بودند. این گرو‌ه‌ها به دنبال کسب قدرت و ثروت بودند تا پیشرفت و تعالی جامعه؛ همین مساله باعث شد که شرایط کشور به سمتی پیش رود که جامعه نظر مثبتی نسبت به احزاب و فعالان سیاسی نداشته باشد. اکنون مردم ایران دیدگاه درستی نسبت به احزاب ندارند بیش از هر چیز یک نوع بدبینی ناشی از یک دیدگاه تاریخی است. به واقع می‌توان گفت هیچگاه فرصت برای شکل‌گیری تحزب به معنای واقعی آن ایجاد نشده است. البته باید گفت متفکران ما هم نسبت به تببین و روشن‌سازی تعریف درست تحزب کاری انجام نداده‌اند. در حال حاضر هم عده‌ای از فعالان سیاسی منافع شان ایجاب می‌کند تا در پشت پرده به فعالیت بپردازند.

طبیعی است اگر احزاب واقعی و قوی درکشور موجود باشند مسلما دولتمردان را مجبور به پاسخگویی و شفاف‌سازی عملکردشان می‌کنند. در عین حال احزاب قوی باعث می‌شوند دولتمردان شناسنامه‌دار در کشور به وجود بیایند. افراد شناسنامه‌دار از طریق احزاب پرورش یافته و برای نشستن بر مسند دولتمردی آماده می‌شوند در این صورت است که با فسادهای محفلی کمتر روبه‌رو می‌شویم. البته افرادی که دوست دارند در پشت پرده باقی بمانند همیشه مانع از ترویج درست تحزب خواهند شد. عامل دوم ساختاری است. بی‌تردید بخش‌هایی از جامعه نسبت به مفاهیمی جدید مانند تحزب در شکل واقعی آن برخوردی منفی دارند. وقتی ما می‌گوییم تحزب عامل مردم‌سالاری و پیش‌نیاز توسعه کشور است این ایده با حرف عملی نمی‌شود و حتما باید امکان فعالیت پویاتر احزاب در کشور فراهم شود. بستر فعالیت احزاب انتخابات است. به وسیله رقابت سالم است که احزاب می‌توانند فرصت حیات داشته باشند. اتفاقا این ارتباط دو طرفه است. سنگ بنای جمهوریت احزاب و انتخابات است؛ چیزی که در همه جای دنیا مشاهده می‌شود گره خوردن تحزب و جمهوریت است. ساختار انتخاباتی همه کشورها براساس وجود احزاب است. شما هیچ کشوری را پیدا نمی‌کنید که دموکراتیک باشد اما ساختار انتخاباتی‌اش حزبی نباشد. در طول ۳۵ سال اخیر تلاش‌های بسیار زیادی برای راه‌اندازی احزاب در کشور صورت گرفت اما ساختار حزبی درستی در کشور ما شکل نگرفته است. وقتی انتخابات با حضور احزاب قوی جریان پیدا می‌کند در آن صورت است که می‌توان انتظار داشت ساختار حزبی در کشور قوی شود.

حال که در آستانه آغاز فعالیت خانه احزاب در کشور هستیم، در شرایط فعلی مهم‌ترین اولویت فعلی احزاب در کشور چیست؟

احزاب در شرایط فعلی دو اولویت اساسی دارند، یکی اینکه احزاب به توانمندسازی خودشان بپردازند. اولویت دوم این است که احزاب تلاش کنند اولویت‌های کشور را شناسایی و براساس آن برنامه‌ریزی کنند.

تعریف شما از توانمندسازی احزاب در کشور چگونه است؟

احزاب باید از حالت هیاتی خارج شوند و به صورت نظام‌مند و قاعده‌مند در بیایند. اتفاقا من معتقدم ساختارهای حزبی در کشور ما معیوب هستند. اکنون لازم است که ساختارهای حزبی در کشور اصلاح و ساختارهای کاربردی‌تری از گذشته بر احزاب قرار بگیرند. احزاب در کشور باید به شدت از رفتارهای هیاتی پرهیز کنند. احزابی که امروز وجود دارند اسمشان حزب است اما بیشتر شبیه هیات‌ها هستند. البته برای اجرای این گام‌ها دستگاه‌های تقنینی کشور ضرورت تحزب را تشخیص دهند. دستگاه‌های تقنینی باید به سمت حزبی کردن نظام انتخاباتی کشور حرکت کنند.

منظور شما از حزبی کردن نظام انتخاباتی کشور چیست؟

باید بالای ۵۰ درصد جامعه‌ای که در انتخابات شرکت می‌کنند به احزاب گره بخورد به این معنی که ۵۰ درصد رای مردم باید به نامزدهای حزبی داده شود. همین باعث می‌شود افراد کارشناس در اولویت انتخاب مردم قرار بگیرند. یعنی احزاب کاندیدا معرفی کنند و مردم به کاندیداهای معرفی شده توسط احزاب رای دهند. همین امر موجب خواهد شد وزن احزاب و جریان‌های سیاسی در کشور به خوبی شناخته شود. در ضمن برد اجتماعی و عمق فعالیت‌ها و تفکرات یک حزب در جامعه به درستی شناخته می‌شود.

برخی از تحلیلگران جامعه سیاسی معتقدند تعدد احزاب به فعالیت سیاسی لطمه می‌زند.

بله، احزاب کوچک و کمتر تاثیرگذار کمکی به رشد و توسعه جامعه نمی‌کنند. منتهی بعضی‌ها معتقدند که برای جلوگیری از تعدد احزاب باید دستوری با رویکرد حزبی در جامعه برخورد کرد مثلا دستور تشکیل حزب فراگیر را می‌دهند. نمی‌توان به صورت کلیشه‌ای و قرار دادن قانون و حد برای احزاب کشور و فعالان سیاسی به موفقیت رسید. بهترین کار اصلاح قانون انتخابات است، قانون حزبی انتخابات به مرور زمان موجب می‌شود احزاب ضعیف و کمتر تاثیرگذار از مدار قدرت خارج شوند و نتوانند رقابت کنند، پس از آن به مرور زمان احزابی قوی و یکپارچه شکل می‌گیرند. به عقیده من تشکیل احزاب فراگیر به روش دستوری و بدون پشتوانه مشخص اجتماعی یک کار بسیار خطرناک و ضربه زننده به تلاش‌های دموکراسی‌خواهانه است. کاهش احزاب کوچک و رفتن به سمت احزاب قوی و تاثیرگذار باید به صورت طبیعی اتفاق بیفتد. یکی از عوامل تعیین‌کننده همانطور که قبلا گفتم حزبی شدن قانون انتخابات است. در کشورهای توسعه یافته به این صورت است که اگر احزاب نتوانند ۵ درصد آرا را در هر انتخاباتی کسب کنند باید هزینه‌های برگزاری انتخابات را بپردازند.

برخی یک بحث اجتماعی هم مطرح می‌کنند. نسل قدیمی‌تر فعالان سیاسی حاضر نیستند کار گروهی را قبول کنند. شما نگاه کنید به اختلافات بر سر حضور و تصدی خانه احزاب؛ می‌بینید که خانه احزاب با این شرایط و حضور این افراد تشکیل نخواهد شد. این درحالی است که نسل بعد از شما خیلی راحت‌تر می‌توانند با هم کار کنند. قبول دارید که بخشی از ناتوانی ما برمی‌گردد به فرهنگ سیاسی گذشته؟

البته این پیش‌فرض‌های شما به عقیده من باید اصلاح شود. اینکه اصولگرایان درکار جمعی ضعیف هستند و با هم کنار نمی‌آیند یک مساله است و بیشتر دیده می‌شود اما اصلاح‌طلبان عقیده بیشتری به کار گروهی و تشکل‌یابی دارند.

بحث من کلی است، فارغ از بحث‌های جناحی، نسل شما گاها حتی براساس ایدئولوژی‌های فکری هم با یکدیگر بحث نمی‌کند. به طور کل بخش اعظمی از جامعه ایرانی تمایلی به تشکل یابی ندارند. قبول دارید؟

ببینید من فقط بخشی از حرف شما را قبول دارم اما اصلاح طلبان بر خرد جمعی بیشتر تاکید دارند. این خط تمایز است که شما باید آن را در دیدگاهتان در نظر بگیرید. به هر حال تک‌صدایی آفت جامعه سیاسی ما ایرانیان است. امروز هم در عرصه‌های مختلف شاهد آن هستیم من این را اعتراف می‌کنم که ما ایرانی‌ها مبتلا به تک‌صدایی هستیم. از گذشته رفتارهای سوءظن‌برانگیز ایرانی‌ها به یکدیگر که صبغه نسباتا طولانی هم داشته است موجب شده؛ شرایط ما درحال حاضربه این صورت باشد. فاصله افتادن بین اعضای جامعه بستر این بی‌اعتمادی تاریخی است.

راه‌حل رفع این بی‌اعتمادی را در چه می‌بینید؟‌

تشکل‌یابی ایرانیان؛ ایجاد سازمان‌های مردم نهاد در نهایت مشکل کارگروهی میان ایرانیان را حل خواهد کرد. این بی‌اعتمادی هم در نهایت با کارگروهی برطرف خواهد شد. قطعا نسل آینده هم بهتر از نسل امروز فعالان سیاسی بایکدیگر کنار خواهند آمد. به عقیده من شرایط جامعه در دو سه نسل متحول شده است. اینگونه نیست که شما معتقدید نسل فعلی نمی‌تواند به‌هیچ‌وجه کنار یکدیگر قرار بگیرد؛ این نسل بهتر از دو یا سه نسل قبل شده و اینکه شما می‌بینید رسوبات مشکلات گذشته و تاریخی در جامعه ایرانی است؛ راه‌حلش هم ایجاد تشکل‌های مردم نهاد است.



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • افزایش ۲۵درصدی‌ صادرات نفت پس از توافق ژنو
  • حمله انتحاری نزدیکی سرکنسولگری ایران در پیشاور پاکستان
  • ولایتی: آمریکا مایل به ترک منطقه نیست
  • تازه‌ترین برآورد مرکز آمار ایران/ رشد اقتصادی نیمه اول امسال؛ منفی ۲ درصد
  • غلامحسین الهام با اشاره به مذاکرات ژنو: چرا توافق کردید ما در شرایط بدر و خیبر بودیم!
  • هراس نتانیاهو از توافق ایران و غرب: ایران همه چیز می‌گیرد و تقریبا هیچ چیز نمی‌دهد
  • محمد مرسی متهم به تحویل اسرار امنیتی مصر به سپاه پاسداران شد
  • توافق جدید نفتی تهران- توکیو/ نفتکش‌های ژاپنی به ایران بازگشتند
  • پافشاری آمریکا بر افزودن موشک‌های بالستیک به موضوعات مذاکرات اتمی
  •  
    آخرین اخبار
  • درخواست ۲۵۰ فعال مدنی و سیاسی از روحانی برای پیگیری وضعیت تاج زاده: نوبت شماست که پاسخگوی اعتماد مردم باشید
  • تشنج در بند ۳۵۰ زندان اوین پس از حبس ۲۴ ساعته کرم پور در بهداری اوین
  • ضرب و شتم نوری زاد توسط ماموران اطلاعات/ قاضی گفت: اگر قاضی مستقل پیدا کردی سلام مرا به او برسان
  • مضا و اعلام حمایت ابوالفضل فاتح از نامه مردمی به رییس جمهور برای رفع حصر
  • امضا و اعلام حمایت تعدادی از بانوان فرهنگی از نامه مردمی به رییس جمهور برای رفع حصر
  • حسن روحانی: مگر می‌شود با این همه بندر با دنیا بی‌ارتباط بود
  • انتقال ناگهانی "حمیدرضا مرادی" و "مصطفی دانشجو" از بیمارستان به زندان اوین
  • وضعیت پرونده سعید مرتضوی، در پی شکایت کارگران
  • مرخصی رحمان قهرمان پور از بند ۳۵۰ زندان اوین
  • نمایندگان مجلس از پاسخ ظریف قانع نشدند
  • وزارت کشور: مرزبانان گروگان گرفته شده در سلامت کامل هستند
  • هاشمی رفسنجانی: تحقق تأمین اجتماعی جامع، از افتخارات دولت و نظام اسلامی است
  • دکتر تقی آزاد ارمکی: دانشگاه تهران، کمرش شکسته است
  • حقوق کارگران چینی یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان، کارگران ایرانی ۴۷۸هزار تومان
  • شکایت محمدرضا رحیمی از "منبع آگاه"
  • بیمه ۲۰۰ هزار زن خانه دار حذف شد
  • کسری ۷۰۰۰ میلیارد تومانی بودجه نظام سلامت
  • تبریک به مردمی که رهبرانشان را تنها نگذاشتند
  • بهمن کشاورز: احضار بی ضابطه خبرنگاران با هدف کلی نظام ناسازگار است
  • گزارش بانک مرکزی از وضعیت بودجه خانوار شهری: بهداشت و درمان؛ صدر نشین افزایش قیمت‌ها
  •