به روز شده: ۲۰:۳۷ تهران - دوشنبه ۱۱ شهریور ۱۳۹۲

محمد تقی کروبی: حمله نظامی به سوریه، بحران را عمیق تر می کند

امروز: طی روزهای اخیر با قوت گرفتن گمانه زنی‌ها مبنی بر حمله نظامی آمریکا به سوریه، تحولات سیاسی این کشور وارد فاز جدیدی شده است. مداخله نظامی آمریکا و متحدانش برای تنبیه سوریه به دلیل استفاده احتمالی این کشور از سلاح‌های شیمیایی، بحث قانونی بودن این اقدام را بر اساس حقوق بین الملل به میان می‌آورد، مضاف بر اینکه شورای امنیت سازمان ملل متحد تاکنون نظر نهایی خود مبنی بر استفاده دولت سوریه از سلاح شیمیایی را ارائه نداده است.

دکتر محمد تقی کروبی از جمله کسانی است که استفاده از زور توسط سوی ایالات متحده آمریکا و یا کشورهای دیگر علیه تمامیت ارضی سوریه با هر ادعایی از جمله تحت لوای دکترین بشر دوستانه را مغایر منشور سازمان ملل می‌داند و معتقد است که دخالت دولت‌های منطقه که اتفاقا به‌‌ همان بیماری رژیم اسد گرفتارند موجب عمیق‌تر شدن بحران و خروج انقلاب از دست مردم سوریه خواهد شد. این مدرس دانشگاه در ادامه به نقش کلیدی ایران در حل بحران سوریه تاکید می‌کند اما منوط بر اینکه حکومت ایران، حقوق مردم خود را به رسمیت بشناسد و گام‌های خود را به سمت گشایش سیاسی کشور بردارد.

همین امر بهانه‌ای شد تا برای بررسی ابعاد حقوقی حمله نظامی احتمالی غرب به سوریه و پیامدهای آن برای کشورهای منطقه و غرب به گفتگویی با دکتر محمد تقی کروبی استاد حقوق بین الملل بپردازیم.

دکتر محمد تقی کروبی مدرس حقوق بین الملل بوده که به دنبال حوادث پس از انتخابات ۱۳۸۸ ابتدا از تدریس محروم و سپس به دستور مقام‌های امنیتی وضعیت هیات علمی‌اش در جهاد دانشگاهی به حالت تعلیق درآمد. او در یورک شایر بریتانیا به عنوان محقق و مدرس مهمان در حوزه حقوق بین الملل کار کرده و از سال گذشته در پروژه‌ای مرتبط به بررسی وضعیت حقوقی بین المللی بکار گیری تکنولوژی جدید نظیر هواپیمای بدون سرنشین (درون) علیه بازیگران غیر دولتی کار می‌کند. این پروژه در قالب کتابی زیر نظر پرفسور دیوید کندی، دانشکده حقوق دانشگاه هاروارد در حال انجام است که در سال آتی منتشر خواهد شد.
متن گفتگوی تفصیلی «جرس» با این مدرس دانشگاه در پی می‌آید:

آقای کروبی! همانطور که مستحضر هستید پس از استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه، احتمال حمله نظامی آمریکا و متحدانشان به سوریه شدت گرفته است، لطفا در ابتدا بفرمایید با توجه به اینکه شورای امنیت هنوز تصمیمی در این زمینه نگرفته است از منظر حقوق بین الملل آیا حمله نظامی به سوریه مشروعیت قانونی دارد؟

نزدیک به هفتاد سال از عمر سازمان ملل متحد می‌گذرد و منشور با صراحت در فصل اول، هدف خود را حفظ صلح و امنیت بین المللی دانسته است. فجایع و هزینه سنگین دو جنگ جهانی، جامعه جهانی را به این سمت هدایت کرد که برای جلوگیری از بحران‌های دیگر به ازای محدودیت در استفاده از زور در روابط بین المللی، ممنوعیت کلی در استفاده از قوای قهریه ایجاد کند. منشور در بند ۴ ماده ۲ از تمامی اعضا می‌خواهد که از تهدید به زور یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی هر کشوری پرهیز کنند. البته استثنائاتی را هم در نظر گرفته که در مواد ۴۲ و ۵۱ بیان شده است. ماده۴۲ معین می‌کند که شورا امنیت می‌تواند به وسیله نیروهای هوایی، دریایی یا زمینی به اقدامی که برای حفظ یا اعاده صلح و امنیت بین‌المللی ضروری است مبادرت کند. مطابق بند ۳ ماده ۲۷ منشور، اگر قطعنامه‌ای در شورای امنیت تحت فصل هفتم با ۹ رای مثبت از مجموعه ۱۵ عضو به تصویب برسد که هر ۵عضو دایم آن شورا به آن قطعنامه رای مثبت داده باشند، آنگاه قطعنامه مذکور ضمانت اجرایی پیدا می‌کند. موارد استثنایی بوده که شورا با اجماع۵ عضو دایم به بسیج قوای قهریه در جهت حفظ صلح و امنیت بین المللی اقدام کرده، مانند کره در دهه ۵۰ و عراق در سال ۱۹۹۱.
بنابراین استفاده از زور از سوی ایالات متحده آمریکا و یا کشورهای دیگر که بخواهند علیه تمامیت ارضی سوریه با هر ادعایی از جمله تحت لوای دکترین بشر دوستانه اقدام کنند، مغایر منشور است. اما به این نکته هم باید توجه کرد که تقریبا ۷ دهه از عمر منشور می‌گذرد و نگرش جامعه جهانی به حقوق اساسی بشری متفاوت شده و لذا در پرتو نگرش‌های جدید به حقوق انسانی، اختیار دولت‌ها در چارچوب سرزمینی خود دیگر همچون گذشته نیست که حاکمان هر طور اراده کردند با تابعانشان برخورد کنند. در دو دهه اخیر دکترین‌هایی از سوی حقوقدان‌ها مطرح شده که در آن حفظ حقوق انسانی برتری اساسی بر حفظ حقوق سرزمینی دارد و در مواردی استثنایی که امکان اجماع میان اعضای دایم در شورا امنیت وجود ندارد، مداخله برای ممانعت از فاجعه انسانی به لحاظ اخلاقی پذیرفتنی است اگرچه با اکراه خواهد بود. در اینکه دولت سوریه در چند سال اخیر مرتکب جنایات متعددی شده و دست‌اش به خون شهروندان سوری آلوده است شکی نیست اما اصرار عجولانه برخی کشور‌ها برای مداخله آنهم پیش از اعلان نظر بازرسان سازمان ملل داستان دیگری است.

به نظر شما اساسا راه حل نظامی گزینه‌ای مناسب برای برون رفت از بحران سوریه است؟

آنچه مسلم است بخش قابل توجهی از مردم سوریه از دست مجموعه‌ای که بیش از چهار دهه برای آنان حکمرانی کرده‌اند خسته شده‌اند و می‌خواهند حق تعیین سرنوشتشان را به دست خود رقم زنند. قیام این مردم را چه بهار بنامیم چه بیداری اسلامی و یا انسانی، برای آزادی و رهایی از حاکمیت مطلق حزب بعث و خاندان اسد بوده که متاسفانه به دلیل خشونت و وحشی‌گری رژیم زمینه برای دخالت دیگر دول منطقه و سراریز شدن تندرو‌ها فراهم شد. دخالت دول منطقه که اتفاقا به‌‌ همان بیماری رژیم اسد گرفتارند موجب عمیق‌تر شدن بحران و خروج انقلاب از دست مردم سوریه شد. نتیجه آن یک جنگ قومی بوده که تاکنون فجایع بسیاری به بار آورده است. در چنین شرایطی گزینه نظامی به هیچ وجه نمی‌تواند مناسب باشد و به نظر می‌رسد برخلاف ادعای مدافعان دخالت، این امر بستر لازم را برای یک جنگ تمام عیار داخلی فراهم می‌کند. تجربه تاریخی نشان داده که گزینه نظامی در خاورمیانه کارکرد خوبی تاکنون نداشته و آنان که خواستند مسائل منطقه را با گزینه نظامی حل کنند، متاسفانه بحران منطقه راعمیق‌تر کردند و مردم بی‌گناه هزینه اشتباه آنان را پرداخته‌اند. به اعتقاد من جامعه بین المللی در این مورد تعلل بسیار کرده و دول منطقه هر کدام به نحوی با سیاه و سفید دیدن موضوع هیزمی برای شعله ور شدن این اتش فراهم کردند.

به جنگهای قومی اشاره کردید، بنابراین اگر فرض را هم بر این بگیریم که با حمله نظامی، بشار اسد سقوط کند باز بحران سوریه حل نخواهد شد و سوریه درگیر جنگ‌های فرقه‌ای و داخلی خواهد شد؟

دقیقا، همین حالا هم جنگ داخلی در سوریه هست. قطعا دخالت خارجی و سراریز شدن سلاح به منطقه، زمینه جنگ و خونریزی بیشتری را فراهم می‌کند. جک استرو وزیر پیشین خارجه بریتانیا با توجه به تجربه عراق در ۲۰۰۳ به نکته حائز اهمیتی اشاره کرد. او خطاب به نخست وزیر گفت «شروع جنگ با شماست اما نتیجه و پایانش در اختیارتان نیست.»

موضعگیری‌های کشورهای منطقه و اروپا نشان می‌دهد که در صورت حمله نظامی، تنها آمریکا و سوریه درگیر این بحران نخواهند بود و ترکیب گسترده‌ای در خاورمیانه شکل خواهد گرفت. بر همین اساس بسیاری از کار‌شناسان معتقدند آمریکا با عملیات نظامی محدود می‌تواند سوریه را به پای میز مذاکره بکشاند. نظر شما در این زمینه چیست؟

اگر هدف از اقدامی که بطور یکجانبه صورت می‌گیرد تنبیهی و برای نابود کردن سلاح‌های مخرب باشد آنگاه باید این احتمال را دهیم که به دنبال حملات هوایی و انتشار این سلاح‌ها، فاجعه ایی عمیق‌تر از آنچه تاکنون اتفاق افتاده، ممکن است رخ دهد. اگر هدف آوردن رژیم پای میز مذاکره است راهش بمباران هوایی و کمک به شورشیان با تفکر القاعده ایی نیست. به نظر من اگر غرب حاضر باشد با کشورهای ذی نفوذ در سوریه مذاکره اساسی بکند آنگاه ممکن است تغییر در درون رژیم اتفاق افتد و در یک پروسه به روش دمکراتیک انتقال قدرت صورت گیرد. مهم‌ترین مشکل بحران سوریه نگاه مطلق گونه است. هم از سوی طرفین درگیر و هم دول ذی نفوذ. از یک سو ایالات متحده و دول غربی در موضوع سوریه نمی‌خواهند جایگاه ایران و روسیه را جدی بگیرند و از سوی دیگر نمی‌توانند با کمک‌های محدود خود رژیم را در دمشق سرنگون کنند. بدیهی است مادام که نقش این دوکشور جدی گرفته نشود آن‌ها هم حاضر نیستند از نفوذ خود برای پای میز آوردن اسد یا حتی خروج او از حاکمیت قدمی بردارند.

در اینجا مسئله توانایی آمریکا در مداخله نظامی مطرح می‌شود که با توجه به شرایط ملتهب منطقه و نا‌آرامی‌های مصر، لبنان، عراق و یمن آیا آمریکا توانایی مداخله نظامی دیگری را در این منطقه را دارد؟

در اینکه آمریکا قدرت بر‌تر جهان است تردیدی نیست. اما باید به این نکته هم توجه کرد که در سایه تلخ جنگ عراق و افغانستان، سیاست مداران امریکا این روز‌ها نمی‌توانند رضایت عموم را برای اشغال یک سرزمین دیگر فراهم کنند. این خصوصیت یک سیستم دموکراتیک است که افکار عمومی به سیاست مداراجازه هر امری را نمی‌دهد و در صورت تخطی او به مجازات او در پای صندق مبادرت می‌کند. ببینید هیئت حاکمه فعلی ایالات متحده همواره جنگ عراق و افغانستان را نقد کرده و مداخله نظامی در روابط بین المللی را امری مذموم نامیده، مثلا آقای کری در رقابت‌های انتخاباتی دور دوم با بوش و یا اوباما در کمپین‌های انتخاباتی‌اش از این دست سخنان بسیار گفتند. به نظر می‌رسد ایالات متحده می‌خواهد منطقه ممنوعه پروازی تعیین کند و سپس با حملات هوایی محدود به نابود کردن زیر ساخت‌های نظامی و دولتی سوریه به سبک عملیات ناتو علیه صربستان در بحران کوزوو اقدام کند. این امر در ‌‌نهایت به تضعیف حکومت مرکزی و تقویت شورشیان منجر خواهد شد. این اقدام علاوه بر اینکه بر خلاف مقررات بین المللی است مشکلات زیادی را برای مردم سوریه رقم خواهد زد. در صورت پیروزی شورشیان چه کسی می‌تواند مسئولیت رفتار جریان تکفیری که نام جهادی بر خود گذاشته و در وحشی‌گری و قتل عام شهره است را بر عهده گیرد. فراموش نکنیم سوریه بالکان نیست و اختلاف‌های قومی و مذهبی می‌تواند فاجعه بزرگی را برای کل منطقه بدنبال داشته باشد.

با وجود اینکه انگلستان در ابتدا از موافقان حمله نظامی به سوریه بود اما نهایتا پارلمان بریتانیا به اقدام نظامی علیه سوریه رای منفی داد. شما این تغییر سیاست و روش را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

باید به این نکته توجه شود که در مورد کاربرد سلاح شیمیایی، آمریکا از ابتدا گفته بود که استفاده از سلاح شیمیایی خط قرمز است. فاجعه ایی که سلاح‌های شیمیایی در جنگ اول جهانی رقم زد موجب شد که در سال ۱۹۲۵ پروتکل ژنو تدوین و تصویب شود که بر اساس آن کاربرد سلاح‌های شیمیایی به طور کل ممنوع شد. بحث اصلی ایالات متحده و بریتانیا این است که رژیم حاکم در سوریه مرتکب استفاده از سلاح شیمیایی علیه مردم بی‌دفاع خود شده، فلذا برای حمایت از مردم بی‌گناه باید اقدام کنیم و نباید دست روی دست بگذاریم. پارلمان انگلیس بحث مفصلی در این زمینه داشت و نخست وزیر تمام تلاش خود را کرد تا پارلمان رای به دخالت نظامی دهد. حتی برای اینکه پارلمان را به رای اولیه قانع کند، نخست وزیر متعهد شد که در صورت گرفتن این رای پیش از هر اقدام تهاجمی مجددا به پارلمان رجوع کند. اما همه استدلال‌ها و حتی این وعده پارلمان را قانع نکرد واین اختیار به نخست وزیر داده نشد. این درسی بود از اشتباه گذشته که هزینه انسانی آن بیش از یک میلیون بوده. رای منفی پارلمان منعکس کننده افکار عمومی مردم بریتانیا بود. شاید این رای خللی در تصمیم آمریکا و یا فرانسه ایجاد نکند اما بدون شک علامت سوال بزرگی در باب مشروعیت آن مطرح کرده است.

می‌ان اظهاراتتان به نقش روسیه در موضوع سوریه اشاره کردید. ایران چه نقشی در تحولات منطقه بازی می‌کند و مذاکره ایران و آمریکا بر سر بحران سوریه تا چه حد در سوق شرایط به نفع دیپلماسی تاثیرگذار خواهد بود؟ همانگونه که پیش از این همکاری این دو کشور بر سر مساله افغانستان منجر به سقوط طالبان و القاعده شد.

ایران و روسیه نقش کلیدی در روند سوریه دارند. با توجه به شرایط فعلی کشورمان که دولت منتخب از حمایت مردم برخوردار است، به نظرم بتوان در عرصه بین الملل نقش فعال ایفا کرد. مقامهای سیاسی ما باید دیپلماسی منفعل کنونی را به دیپلماسی فعال تغییر دهند. باید توجه داشت که تصمیم سازی در عرصه‌های بین المللی با عرصه داخلی متفاوت است و اینطور نیست که هر چه عده‌ای معدود خواستند‌‌ همان شود. زمانی که به عرصه بین الملل ورود می‌کنیم باید قواعد جامعه بین الملل و بازی با قواعد آن را رعایت کنیم. لازم است پیش از هر کاری افسار کسانی که سخن بی‌حساب فراوان می‌زنند و موجب تحریک می‌شوند کنترل شود و سپس با تعامل نزدیک با دول قدرتمند زمینه گفتگو برای صلح را فراهم کرد. این را باید درک کرد که جامعه بین المللی دیگر با اسد که دست‌اش بر خون صد هزار سوری آلوده است مذاکره جدی نمی‌کند لذا ایران باید از نفوذ خود بهره گیرد و با پیشنهاد انتقال قدرت از اسد به فرد دیگر زمینه یک دیپلماسی فعال را بوجود آورد. ماندن بشار اسد در سوریه دیگر پذیرفتنی نیست.

آیا تا زمانی که حاکمیت ایران نتوانسته رفتار سیاسی خود را با منتقدانش تغییر دهد، می‌تواند اعتماد جامعه جهانی را جلب کند؟ و تا زمانی که مطالبه مردمی بر رفع حصر رهبران جنبش سبز و آزادی زندانیان سیاسی را برآورده نکند آیا می‌تواند در حل بحران سوریه دخالت کند؟

همانگونه که گفتم ایران می‌تواند در سوریه نقش فعال و سازنده‌ای ایفا کند که این امر می‌تواند به بازسازی چهره تخریب شده‌اش نزد مردم سوریه و دیگر مسلمانان کمک کند. این امر منوط است به حل مسائل و مشکلات داخلی خودمان. مادامی که حکومت فاصله خود را با مردم کم نکرده و فضای کشور را از حوزه امنیتی به سیاسی تبدیل نکند، نمی‌تواند در تحولات بین المللی نقش ایفا کند. ایران، عربستان سعودی نیست که متحدش ایالات متحده چشم‌اش را بر مسائل و ضعف‌هایش ببندد. اگر به دنبال حفظ اقتدار و منافع ملی در عرصه‌های بین المللی هستیم، باید این واقعیت را درک کنیم که راهی جز به رسمیت شناختن حقوق مردم و باز کردن فضای سیاسی نداریم. این فضا به دولت منتخب مردم امکان می‌دهد که در عرصه بین المللی نقش فعال و سازنده ایفا کند و منافع ملی کشورمان را در منطقه حفظ کند، والا سعودی و قطر قدم به قدم عرصه را بر ما تنگ‌تر خواهند کرد. باید به این نکته توجه داشت که به رسمیت شناختن رای مردم در انتخابات اخیر رویکرد جامعه جهانی را به ایران مثبت کرده اما اگر در عمل تغییر ماهوی مشاهده نشود و تبدیل فضا از امنیتی به سیاسی صورت نگیرد، به‌‌ همان سرعت که تغییر کرد مجددا از بین خواهد رفت. ایران این روز‌ها نیازمند گشایش سیاسی واقعی نه نمایشی است که آزادی زندانیان دربند و رهبران در حصر مقدمه آن است.

جرس-مژگان مدرس علوم



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • تکذیب اظهارات منتسب به هاشمی رفسنجانی از سوی سخنگوی وزارت خارجه
  • مرضیه افخم، سخنگوی وزارت خارجه مخالف ماجراجویی در سوریه هستیم
  • سعید لیلاز: تبعات حمله امریکا به سوریه برای کشور ما زیاد نیست
  • فرمانده کل سپاه: واکنش‌ها به مداخله نظامی آمریکا فراتر از مرزهای سوریه خواهد بود
  • مصطفی تاجزاده: محکومیت تهاجم نظامی احتمالی به سوریه به معنای دفاع از عملکرد جنایتبار بشار اسد نیست
  • ابراز نگرانی هاشمی رفسنجانی از بحران سوریه: کار را به جنگ نکشانید
  • فرمانده کل سپاه پاسداران: حمله به سوریه به معنی نابودی قریب الوقوع اسرائیل است
  • ظریف: سوریه راه حل نظامی ندارد/ وزارت‌خارجه حوزه آزمون و خطا نیست
  • هشدار شدید علی لاریجانی برای حمله به سوریه
  •  
    آخرین اخبار
  • ایجاد پایه هفتم در مدارس از سال تحصیلی جدید
  • برنامه‌ ۱۰۰ روزه وزیر بهداشت: تا دو هفته آینده قیمت داروها به سال ۹۱ بازمی‌گردد
  • شهادت بانو کبری افسری، جانباز شیمیایی پس از سال ها رنج و بیماری‎
  • اراضی نمایشگاه بین المللی به صدا و سیما داده نمی شود
  • غرویان: صدا و سیما نباید اسباب جفا بر کسانی شود که تریبونی برای پاسخگویی ندارند
  • رسوایی ۱۶ میلیاردی؛ افشاگری مانع از تصرف در بیت المال شد
  • تلاش برای ابقای قالیباف در شهرداری پایتخت
  • سرانجام صدرالدین شریعتی، رئیس دانشگاه علامه برکنار شد
  • اعلام شکست پروژه رسمی "وی‌. پی‌. ان" بومی در ایران
  • فردا؛ آغاز اجلاس خبرگان با سخنرانی حسن روحانی و قاسم سلیمانی
  • زنگنه دستور داد: بازنگری در تمامی قراردادهای نفتی
  • سخنگوی دولت: قرار شد ۱۶ میلیارد تومان را برگردانند
  • سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس: یک سوم مدارس هنوز با بخاری نفتی و گازی گرم می‌شوند
  • ایران شش تن از بازداشت شدگان اسلواک به اتهام جاسوسی را آزاد کرد
  • سفر مقام ارشد وزارت امور خارجه سوئیس به تهران
  • صالحی: مذاکرات ایران و آژانس پنجم مهر در وین برگزار می‌شود
  • وزیر اطلاعات: هر فردی به شرط رعایت اخلاق حق اظهارنظر دارد
  • ابراز تأسف فدراسیون بین المللی جامعه های حقوق بشر از حمله به گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران
  • محمد جواد ظریف:کنگره نمی‌توانداجازه حمله به سوریه را بدهد؛ اوباما عاقلانه عمل کند
  • رسیدگی به پرونده‌های «فساد بزرگ»و«مهدی هاشمی» در دستور کار رییس جدید سازمان بازرسی کل کشور
  •