به روز شده: ۰۸:۵۵ تهران - پنجشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۹۲

عدالت در سیره علوی

نویسنده: هادی قابل

امروز: زندگانی علی(ع) در تمامی ابعادش الگو و نمونه است برای هر انسانی که در پی الگوی مناسب می‌گردد. علی(ع) را می توان نمونه برجسته انسان کاملی دانست که خداوند از آغاز آفرینش اراده فرموده است. آن حضرت شخصیتی است که در تمامی ابعاد به کمال دست یافته و به منزلتی رسیده است که مدار حق گردیده است. پیامبر(ص) فرمود: «علی باحق است و حق با علی است، بر هر مداری که به چرخد همان مدار حق است.»

یکی از ویژگی‌های برجسته و کمال یافته آن حضرت عدالت است. اگر عدالت را همان تعریف حضرتش بدانیم« قراردادن هرچیز در جای مناسب خودش.»(1) و یا « رساندن هر صاحب حقی را به حقش که سزاوار آن است.»(2) مفهومی عام پیدا می کند که همه عرصه های زندگی انسان را در بر می‌گیرد. علی(ع) خود انسانی عادل در تمامی عرصه های زندگی بود.

برای نمونه به گوشه‌ای از عدالت علی(ع) در زمامداری و حکومت بر مردم می‌پردازیم. علی در این عرصه آن‌چنان پر آوازه و شهره به عدالت است که هر حاکمی پس از ایشان در پی تطبیق خود با آن حضرت است. اتفاقا در همین عرصه تطبیق است که باز علی(ع) مظلوم واقع می‌شود. زیرا چنان وانمود می کنند که علی (ع) همان بوده است که ما هستیم! در نتیجه نا آگاهان از سیره عملی حکومتی آن حضرت، می‌پندارند که واقعا علی(ع) هم همچون این مدعیان رفتار می‌کرده است! این جفایی است که هم بر علی(ع) می‌رود و هم بر جامعه بشری که از شناخت کامل علی(ع) دور می افتد.

عدالت علی در حکومت

1- عدالت در بکارگیری افراد کاردان: حاکم باید در جهت اداره صحیح جامعه از افرادی کاردان، مدیر، توانمند دراداره بهتر و به دور از هوای نفس، استفاده کند. علی(ع) هیچ گاه به جهت میزان تقوای شخصی و ارادتشان به آن حضرت، افرادی را بکار نگماشت. نگاه آن حضرت به منافع و مصالح اجتماعی بود. به همین جهت است که از افرادی همچون میثم، کمیل، اصبغ بن نباته و ... که انسانهای متدین، پرهیزگار و ارادتمند به حضرتش بودند در امر حکومت استفاده نکرد! زیرا اداره جامعه فقط با تقوا و پرهیزگاری میسر نمی‌گردد. بلکه مدیریت و کاردانی حرف اول را می زند. حفظ فردی همچون زیاد بن ابیه! بر مسند فرمانداری و شریح قاضی بر مسند قضاوت، از سوی آن حضرت، در همین راستا تفسیر می‌گردد! اما بهره گیری از افراد در مسند و مقام حکومتی تا هنگامی است که مرتکب خیانت نشوند. زیرا اداره جامعه از سوی حاکم با افرادی که به حاکمیت مرکزی خیانت می‌کنند امکان ندارد.

2- عدالت در رفتار با مخالفان: هر حکومتی به هر جهت مخالفانی دارد. عدالت در برخورد با مخالفان اقتضا می‌کند تا مخالفان دست به اقدام نظامی نزده اند، از آزادی‌های لازم برخوردار باشند. علی(ع) هم در حکومتش مخالفانی داشت که از همان آغاز با روش حکومتی آن حضرت سر ناسازگاری داشتند. افرادی همچون طلحه ، زبیر، عایشه و ... به مخالفت با حضرت برخواستند. آن ها در مکه اجتماع کردند، خبر تحرکات آن‌ها و تبلیغات سوئشان به حضرت می‌رسید. اما حضرت هیچ‌گونه برخوردی با آن‌ها نکردند. تا هنگامی‌که لشگری فراهم آوردند و جنگ جمل را راه انداختند! در این جنگ امام با آن ها برخورد کرد، اما از جاده عدالت خارج نگردید. این مطلب را بعدها عایشه خود اعتراف کرد.

همچنین برخورد امام با خوارج که بر علیه حضرت شوریدند و جنایت ها مرتکب شدند و جنگ نهروان را بر حضرت تحمیل کردند! بر اساس عدالت صورت گرفت. پس از جنگ فرمود« هیچ کس حق ندارد پس از من با آن‌ها برخورد کند». در طول این مدت، هرگز حقوق افرادی که در این جنگ‌ها حضور داشتند و یا حقوق خانواده‌های افرادی که در سپاه دشمن کشته شده بودند را قطع نکرد! جلسات و انجمن‌های آن‌هارا علیرغم اطلاعی که از توطئه‌های آن ها داشت جلوگیری نکرد. در نماز جماعتش حاضر می‌شدند و بصورت فرادا نماز می‌خواندند! و یا در وسط نماز آن حضرت با صدای بلند قرآن می‌خواندند! در خطبه ها و سخنرانی‌های حضرت پارازیت می‌دادند و سعی در برهم زدن سخنرانی حضرتش را داشتند! اما هرگز با آن‌ها برخورد نکرد و به حامیان خود هم اجازه برخورد نداد.

مرحوم مجلسی در کتاب شریف بحار روایتی را نقل می کند که:«روزی حضرتش در جمعی از مردم و حامیانش نشسته بود. زنی زیبا روی از جلوی جمعیت عبور کرد. این افراد فریفته جمال او شدند و یک آن حضرت را فراموش کردند و با چشم آن زن را تعقیب کردند تا او رد شد. حضزت با مشاهده این صحنه آن‌ها را نصیحت کرد و فرمود« این نگاه‌های شما شهوت آلود است و شمارا به گناه می اندازد. هرگاه با چنین صحنه‌ای مواجه شدید، به حلال خود مراجعه کنید زیرا آن‌چه این زن دارد، آن حلال شما هم دارد.»مردی از خوارج در کنار ایستاده بود و سخنان حضرت را گوش می‌کرد، تا این جملات را حضرت فرمود، با شگفتی گفت: «قاتله الله، کافر ما افقهه! خدا علی را بکشد(اصطلاح مرگ بر...) این کافر چقدر فهیم و آگاه است!» اطرافیان حضرت برآشفته شدند و دست به خنجرهای خود بردند تا اورا بکشند! حضرت فرمود آهسته و ساکت باشید! همانا او ناسزایی گفته که جزایش یا پاسخ ناسزا است و یا گذشت وعفو!( خوب علی-ع- که اهل ناسزا نیست پس عفو و گذشت را بر می‌گزیند) سپس رو به آن شخص کرده و فرمودند از اینجا برو! (و برای خودت دردشر درست نکن).»(3)

3- عدالت در مصرف بیت المال: خزانه دولت و بیت المال مسلمین ملک مشاعی است که حاکم باید در مصرف آن رعایت مصالح عامه مردم را بکند. حاکم نمی تواند خود را در مصرف بیت المال مبسوط الید بپندارد و به هرشکلی خواست مصرف کند. علی(ع) در این رابطه آن‌گونه عدالت را رعایت کرده است که احدی نمی‌تواند خود را با علی(ع) مقایسه کند. از برخورد آن حضرت با برادرش عقیل که عایله بسیاری داشت و برادر بزرگتر حضرت بود و واجب الاحترام! تا برخوردش با حسن بن علی(ع) که مقداری عسل به عاریت از بیت المال گرفته بود تا میهمان خودرا پذیرایی کند! تا برخوردش با زینب(س) که گردنبندی از بیت المال را عاریه گرفت تا در مجلس عروسی بپوشد! تا زندگی زاهدانه و نان جوین خشک خوردن!اهتمام آن حضرت را در دقت و وسواس زیاد در رعایت بیت‌المال و حقوق عامه نشان می‌دهد.

انصاف دهیم کدامین حاکم در طول تاریخ توانسته است همچون علی (ع) عمل کند؟! آیا این ظلم به علی(ع) نیست که حاکمانی که حتی تحمل شنیدن یک انتقاد، و یا یک پرسش از عملکردشان را ندارند! کسانی که برای مخالفان خود حق حیات هم قایل نیستند، چه رسد به حق مخالفت کردن! کسانی‌که خود را از هرگونه خطایی مبرا می‌دانند و سخنان علی(ع) را فراموش کرده اند که فرمود:«فَلَاتُکَلِّمُونِی بِمَا تُکَلَّمُ بِهِ الْجَبَابِرَةُ وَ لَا تَتَحَفَّظُوا مِنِّیبِمَا یُتَحَفَّظُ بِهِ عِنْدَ أَهْلِ الْبَادِرَةِ وَ لَا تُخَالِطُونِیبِالْمُصَانَعَةِ وَ لَا تَظُنُّوا بِی اسْتِثْقَالًا فِی حَقٍّ قِیلَ لِی وَ لَاالْتِمَاسَ إِعْظَامٍ لِنَفْسِی فَإِنَّهُ مَنِ اسْتَثْقَلَ الْحَقَّ أَنْ یُقَالَلَهُ أَوِ الْعَدْلَ أَنْ یُعْرَضَ عَلَیْهِ کَانَ الْعَمَلُ بِهِمَا أَثْقَلَعَلَیْهِ فَلَا تَکُفُّوا عَنْ مَقَالَةٍ بِحَقٍّ أَوْ مَشُورَةٍ بِعَدْلٍ فَإِنِّی لَسْتُ فِی نَفْسِی بِفَوْقِ أَنْ أُخْطِئَ وَ لَا آمَنُ ذَلِکَ مِنْ فِعْلِی إِلَّا أَنْ یَکْفِیَ اللَّهُ مِنْ نَفْسِی مَا هُوَ أَمْلَکُ بِهِ مِنِّیفَإِنَّمَا أَنَا وَ أَنْتُمْ عَبِیدٌ مَمْلُوکُونَ لِرَبٍّ لَا رَبَّ غَیْرُهُ.»(4)با من، چنان‌چه با پادشاهان سرکش سخن می‌گویند، سخن نگویید. همان‌طور که از آدم‌های خشمگین کناره‌گیری می‌کنند، از من دوری نجویید. با ظاهرسازی با من رفتار نکنید. گمان مبرید که اگر حقی را به من پیشنهاد دهید، بر من گران آید یا در پی بزرگ نشان‌دادن آن هستم. شما از سخن حق و مشورت عادلانه خودداری نکنید. من به عنوان یک حاکم اسلامی، فراتر از این نیستم که دچار اشتباه نشوم! و از خطا ایمن باشم، مگر آنکه خداوند مرا از این خطاها دستگیری و حفظ ‌کند، همان خدایی که مالکیتش بر نفس من از خودم برتر است.همانا من و شما بندگان در ملک پروردگاری هستیم که جز او پروردگاری نیست.» کسانی که بیت المال را ملک شخصی دانسته و دست خود را برای بذل و بخشش به اطرافیان باز می‌بینند! چگونه خود را با علی(ع) مقایسه می‌کنند! و آیا ظلمی از این بالاتر در حق علی(ع) هست که عده ای او را آن قدر پایین آورند در حد خودشان و بعد به جامعه بگویند: علی این بوده است!

مگر در طول تاریخ خلفای اموی، عباسی، پادشاهان صفوی و قاجاری خود را با علی(ع) مقایسه نمی‌کردند؟! مگر همه حاکمانی که توصیف عدالت علی(ع) را شنیده اند خود را با آن حضرت مقایسه نمی کنند؟! مگر به مردم مدینه و اصحاب رسول الله(ص) حمله نشد؟! مگر هتک نوامیس مسلمین نکردند؟! مگر به قبر و مسجد پیامبر(ص) اهانت نکردند؟! مگر حرمت اهل بیت پیامبر(ص) را نشکستند؟! مگر خون فرزند رسول خدا(ص) را مباح اعلام نکردند؟! چه کسانی چنین کردند؟! کسانی که جبّه جانشینی پیامبر(ص) را به تن داشتند و داعیه دار عدالت بودند! کسانی که خودرا با علی(ع) مقایسه می کردند؟! اما«این التّراب و ابوتراب؟! »

بی جهت نیست که دانشمند مسیحی جرج جرداق در کتاب خود می نویسد:«قُتِلَ عَلِیٌّ فِی مِحْرَابِ عِبَادَتِهِ لِشِدَّةَ عَدْلِهِ.»علی ـ علیه السلام ـ در محراب عبادت خویش شهید عدالتش گردید.»(5)

1-نهج‌البلاغه، حکمت437.

2- حکیم سبزواری، شرح الأسماء الحسنی، ص 54.

3- بحارالانوار، جلد 52، ص 49.

4- نهج البلاغة، بتحقیق صبحی صالح، ص 333، خطبه 216.

5- ملحمة الشمس،هادی دستباز،ص 329.
منبع : سایت جماران



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • مصاحبه رسا با هادی قابل درباره انتقاد محمد یزدی از هاشمی رفسنجانی
  • دلم گرفت
  • فاطمه (س) زنی اجتماعي
  • نغمه داوودی / برای برادرم داوود سلیمانی
  • چه کسی مسئول است؟!
  •  
    آخرین اخبار
  • اشتباه کجا بود؟ حصر و حبس تا به کی؟
  • بستری شدن مهدی کروبی در بیمارستان قلب تهران
  • پاسخ دبیرکل سازمان ملل به نامه ۷۰نفر از اساتید نامدار پزشکی ایرانی درباره تحریم‌ دارویی ایران
  • هشدار مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم نسبت به نزاع های قومی- مذهبی در جهان اسلام
  • آغاز بحران گندم و بی پولی مراکز خرید برای پرداخت بها
  • فراخوان جمعی از جوانان اصلاح طلب برای جشن وحدت ملی
  • مجمع اسلامی دانشجویان دانشگَاه سمنان: وزیر علومی انتخاب کنید که آزادی بیان را پاس بدارد
  • جدول مقایسه‌ای؛ قیمت‌ها در دوره احمدی‌نژاد چگونه بالا رفت
  • معاون وزیر امور خارجه: سه هزار ایرانی در خارج از کشور زندانی هستند/سفیر نباید ازیک قاچاقچی دفاع کند
  • خانواده های زندانیان اعتصابی تبریز: اعتصاب غذا تا تشکیل یک دادرسی منصفانه
  • میراث نفتی دولت نهم و دهم در پارس جنوبی: سود سالانه قطر ۱۶ میلیارد دلار؛ ایران صفر
  • میترا پورشجری: پدرم را به جای بیمارستان، در فاضلابهای ندامتگاه کرج نگهداری می کنند
  • کاهش خرید چهار خریدار اصلی نفت ایران
  • هاشمی رفسنجانی: در فضای امنیتی و تهدید، جامعه دچار لجاجت و خمودگی می‌شود
  • درخواست وزیر اطلاعات از مردم برای همکاری بیشتر با نیروهای اطلاعاتی
  • اعلام آمادگی بریتانیا جهت "بهبود گام‌به‌گام" روابط با ایران
  • جمهوری اسلامی ایران در فهرست "جعل‌کنندگان نرخ تورم"
  • پشت پرده برای رای اعتماد به کابینه روحانی؛ شرط لاریجانی برای رای اعتماد: وزارت کشور را به رحمانی بدهید
  • پس از 480 روز؛ ملاقات مولوی نقشبندی با خانواده‌ی خود
  • نامه‌ ابوالفضل عابدینی به دادستان تهران و اعلام اعتصاب غذا
  •