به روز شده: ۰۹:۳۶ تهران - یکشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۲

نعمت احمدی: خودسانسوری بلای مطبوعات ایران است

امروز: ایران کماکان در قعر جدول آزادی مطبوعات قرار دارد.
بر اساس آماری که سازمان گزارشگران بدون مرز در روز جمعه( 13 اردیبهشت) منتشر کرد، وضعییت ایران از جهت آزادی بیان وخیم تر شده و از میان 197 کشور جهان رتبه 191 را دارد.
نعمت احمدی وکیل نام آشنای مطبوعات در ایران بر این باور است که خود سانسوری بزرگترین معضلی است که الان در مطبوعات وجود دارد و مطبوعات پیش از اینکه دغدغه نوشتن داشته باشند دغدغه بقاء خود را دارند. در حقیقت با نوعی از برزخ عدم تعریف از برخی موضوعات و جرایم روبرو هستیم که احتمالا در برخی نشریات قابل تعقیب است و در برخی دیگر نه. منظورم همان حاشیه امن و مبسوط الید بودن برخی نشریات است.
متن کامل گفت و گوی "جرس" با دکتر نعمت احمدی، حقوقدان و عضو هیات علمی دانشگاه تهران در خصوص جایگاه مطبوعات و چالش های پیش روی آن در پی می آید:
آقای دکتر احمدی! لطفا در ابتدا بفرمایید تعریف مطبوعات چیست و آیا تعریف حقوقی مشخصی از آزادی مطبوعات در قانون آمده است؟
یکی از معضلاتی که در خصوص مطبوعات در ایران وجود دارد این است که یک تعریف واقعی از مطبوعات نداریم. مطبوعات از نظر سخت افزاری به دو دسته تقسیم می شود. یک دسته مطبوعات دولتی هستند که هیچ مشکلی از نظر کاغذ و چاپ و امثال اینها ندارند و با تشکیلات گسترده یک عمر هفتاد و هشتاد ساله ای دارند. همچنین از پشتوانه و حاشیه امنی برخوردارند که اتفاق خاصی برایشان نمی افتد. یک دسته هم مطبوعات مستقل که پشتوانه ای ندارند تا جاییکه وقتی شماره یک نشریه به هزار می رسد یک موفقیت محسوب می شود. از طرف دیگر چاپخانه و امتیازات ندارند و عمدتا محل این نشریات استیجاری است و بیشتر آنها نمی توانند اجاره ها را بپردازند و مدام محلشان تغییر می کنند. مهمتر از اینها هم مسئله حاشیه امن است که مطبوعات مستقل حاشیه امن مطبوعات دولتی را ندارند. برای نمونه، با برداشت شخصی از یک کاریکاتور در این نشریات مستقل، آن نشریه بسته می شود و مدیر مسئول و طراح کاریکاتور احضار می شوند. بعد از جنجال هم هیئت نظارت بر مطبوعات نظر می دهد که توهینی در این کاریکاتور وجود ندارد و نهایتا نشریه بعد از توقیف موقت مجددا منتشر می گردد. مسئله دیگر دغدغه اقتصادی مدیران مسئول نشریات مستقل است که چطور نشریه خود را سر پا نگهدارند.
مطبوعات قبل از اینکه دغدغه نوشتن داشته باشند دغدغه بقاء خود را دارند. وقتی تیراژ نشریات را نگاه می کنیم تیراژ قابل توجهی نیست. در ایران کتاب با تیراژ سیصد یا پانصد منتشر می شود و آمار تیراژ کتاب در ایران تا سیصد و پانصد پایین آمده است. البته توجیه هم می شود که سیستم چاپ به حد خوب و اقتصادی رسیده است که می تواند سیصد تا جلد هم منتشر کند اما حقیقت این است که این یک توجیه است و تعداد اهل کتاب کم شده است.
در میان صحبتهایتان به مثالی در مورد توقیف موقت روزنامه شرق بخاطر یک کایکاتور اشاره کردید، آیا ضوابط تعريف جرم مطبوعاتي در قانون مطبوعات مشخص شده است؟
در ایران از همان زمان مشروطیت، بحث قانون مطبوعات مطبوعات پیش آمد. همانطور که می دانید اولین محاکمه مطبوعاتی در ایران با محاکمه شیخ احمد تربتی روزنامه نگار حبل المتین بود. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته اصلا قانون مطبوعات وجود ندارد و لزومی به قانون مطبوعات نمی بینند و اصل بر آزادی بیان است. این قانون مطبوعات در ایران هم در جهت پیشرفت و آزادی بیان حرکت نکرد. قانون مطبوعات اولیه خوب بود و هیئت منصفه آن تعریف داشت، هر چند که نباید اصلا قانون مطبوعات می داشتیم. قانون مطبوعات تغییراتی در سال 1364 داشت که باز قابل تحمل بود. اما در سال 1379 خصوصا در زمانیکه آقای سعید مرتضوی رئیس دادگاه مطبوعات بود طرح اصلاح قانون مطبوعات را داد و این طرح به مجلس رفت. من خاطرم است خود ایشان بعنوان تماشاچی در مجلس حضور داشت و زمانیکه قانون مطبوعاتی که ایشان پیشنهاد داده بود تصویب شد از خوشحالی صلوات فرستاد. در آن قانون مطبوعات چند مطلب آمده است که هم مدیر مسئول نشریه و هم عکاس و روزنامه نگار مسئول هستند. بدین ترتیب در قانون مطبوعات هم می شود مدیر مسئول و هم تولید کننده مطلب را محکوم کرد.
جایگاه تصمیمات هئیت منصفه در دادگاههای مطبوعاتی چیست و چه نظری در مورد ساختار و ترکیب این هیئت دارید؟
هئیت منصفه صنفی نیست و یک ترکیب نیمه انتصابی است. در واقع بهتر می بود خود اهالی مطبوعات در انتخاب ترکیب هیئت منصفه مدخل باشند، در حالیکه هیئت منصفه ما الان دولتی و انتصابی است. به عبارتی ترکیب هیئت نظارت بر مطبوعات یک ترکیب مطبوعاتی نیست و این حق را برای هئیت نظارت قائل شده اند که بتوانند مطبوعات را از نشر متوقف کنند و مدیر مسئول آن را به دادگاه بفرستند مانند همین اتفاق اخیری که برای روزنامه شرق اتفاق افتاد. بدین ترتیب علاوه بر دادگاه، هئیت نظارت بر مطبوعات در کنار اینکه پروانه یک نشریه ای را صادر می کند، می تواند در مواردی حق بستن نشریه را داشته باشد. قوانین مطبوعاتی ما هم به بازتعریف جرم عادی و جرم مطبوعاتی باز می گردد. برای نمونه نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی در ماده 686 در قانون مجازات اسلامی آمده است و همین ماده به نوعی در قانون مطبوعات هم تعریف شده است. بعنوان یک وکیل حقوقی گاهی تماس هایی با من گرفته می شود که مثلا مطلبی را نوشته اند و می خواهند بدانند آیا محتویات آن جرم محسوب می شود یا نه؟ در حقیقت با برزخ عدم تعریف از برخی موضوعات و جرایم روبرو هستیم که احتمالا در برخی نشریات قابل تعقیب است و در برخی دیگر نه. منظورم همان حاشیه امن و مبسوط الید بودن برخی نشریات است.
به نظر شما قانون مطبوعات فعلی چه نقاط ضعفی دارد؟
مهمترین نقطه ضعف قانون مطبوعات این است که قانون اجرا نمی شود و در قانون مطبوعات یک دوگانگی وجود دارد. در هر حال از یک طرف یک قانون نانوشته ای است که نمی دانیم با آن چه کنیم و از طرف دیگر قوانین تفسیر پذیری که مسئولین ارشاد و یا هیئت نظارت از آن دارند.

طی آماری که اخیرا اعلام شده، جایگاه ایران در رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات، جزء کشورهای آخر رده بندی است. نظر شما در این زمینه چیست؟
من از پارامترهای و امتیازاتی که مطبوعات را بر اساس آن رتبه بندی می کنند اطلاع دقیقی ندارم. اما می توانم از وضعیت مطبوعات در داخل ایران یک ارزیابی داشته باشم. فضای مطبوعات یک فضای پر نشاطی نیست. خود سانسوری بزرگترین معضلی است که الان در مطبوعات وجود دارد. برای مثال نویسنده وقتی مطلبی را می نویسد دغدغه این را دارد که نوشته اش به کسی بر نخورد که مانع از ادامه نوشتنش شود. بعد از آن مدیر مسئول مطلب را می خواند تا ببیند با انتشار آن نشریه بسته می شود یا نه؟ یا حتی دبیر سرویس. بدین ترتیب همه پلکانی باعث محدودیت نوشتن می شوند و اینها هستند که جایگاه آزادی مطبوعات را تعیین می کند. بر همین اساس است که استقبالی از مطبوعات نمی شود. الان نزدیک انتخابات ریاست جمهوری هستیم و بهترین فصل برای مطبوعات است. اما می بینیم که مطبوعات در ایران نه برای اهل قلم و نه برای سرمایه گذارش دیگر جذابیت ندارد. حتی برای کسانیکه می خواهند این رشته را در دانشگاه دنبال کنند هم جذابیتی ندارد.
در اصل 24 قانون اساسی به صراحت به آزادی مطبوعات تاکید شده است اما آنچه طی سالهای اخیر می بینیم بیشتر رصد مطبوعات بوده که توقیف نشریات و بیکاری سیلی از روزنامه نگاران را در بر داشته است. وظیفه دولت نسبت به مطبوعات چیست؟
دولت از چند منظر بر مطبوعات مشرف است. یکی اینکه امتیاز می دهد و پروانه نشریه متعلق به دولت است. هیئت نظارت بر مطبوعات هم زیر دست دولت است و وزارت ارشاد می تواند از همین طریق نشریه را ببندد. سهمیه کاغذ و چاپ و امتیازات در این زمینه هم در اختیار دولت است. پس بدین ترتیب دولت فعال ما یشاء در مطبوعات است. اما وظایفی که در اصل 24 قانون اساسی برای آن ذکر شده مسئله جدایی است. زمانیکه در دادگاه بحث اصل 24 قانون اساسی می آمد دولت به صراحت می گفت که قانون را مجلس نوشته و ما فقط مجری قانون هستیم.
این باید و نبایدها و ممنوعیت ها چه آسیبی به گردش آزاد اطلاعات می رساند؟
مسلما باعث بی اعتمادی به مطبوعات می شود و همین تیراژ کم مطبوعات نشانه خوبی برای سنجش است. اما به هر حال هر جوینده ای یابنده است و کسی که دنبال اطلاعات است آن را از جاهای دیگر بدست می آورد. به همین دلیل الان رسانه های صوتی و تصویری و سایت های خبری در خارج پربیننده ترین و پر خواننده ترین رسانه ها در داخل ایران هستند. علتش هم این است که وقتی اطلاعات را در مطبوعات داخل پیدا نمی کنیم آن را در مطبوعات خارجی جستجو می کنیم. این محدودیت ها باعث می شود بین من خواننده و رسانه داخلی فاصله بیافتد. منابع اطلاعاتی داخل اگر بدرستی اجازه رشد و بالندگی داشته باشند بدلیل اینکه بومی شده و سمت و سو ندارند معتبرتر هستند اما وقتی جلوی آن گرفته شود و فضای غیرواقعی شود و انحراف مطلب یا کمبود و محدودیت مطالب باشد، طبیعتا به طرف جایی که کنترل اصلا در آن نیست می رود.

مژگان مدرس علوم



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • ایران در رنگ سیاه آزادی مطبوعات در جهان؛ 174 از بین 179 کشور
  • معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد: با انتشار کاریکاتورها برخورد جدی می‌کنیم/برکناری ام شایعه است
  • كسی نیست كه بپرسد برای چه تیراژ كتاب‌ها زیر 1000 نسخه آمده است/مطبوعات به شكل وحشت‌انگیزی مورد دل‌زدگی جامعه قرار دارند
  • دستور خیلی محرمانه دولت برای سانسور رسانه‌ها در زمان اجلاس غیرمتعهدها + تصویر سند
  • هاشمی رفسنجانی: ایجاد مانع بر سر مطبوعات در عصر انفجار اطلاعات ناشی از کج فهمی است
  • اعمال و تشدید فشارهای بیش تر بر رسانه ها و مطبوعات با دستور وزیر ارشاد
  • سردبیر رجا نیوز: آقای مصباح گفتند راه اندازی سایت واجب عینی است
  •  
    آخرین اخبار
  • آذر منصوری : محمد خاتمی قرار است در نقشی تازه قرار بگیرد
  • انتشار فهرست ٣٩ "دشمن آزادی اطلاع رسانی در جهان" از سوی گزارشگران بدون مرز
  • معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش: هفتاد و شش درصد از بیکاران کشور، مدرک لیسانس و بالاتر دارند
  • پارس جنوبی؛ از وعده‌های رویایی تا واقعیت موجود
  • کاهش ۲۰ درصدی پروازهای خارجی ایران در پی افزایش قیمت بلیت
  • یازده سال حکم زندان برای اکبر امینی، پژمان ظفرمند و محمد پارسی از اعضای بازداشتی سرای اهل قلم
  • ۵۰۰ میلیون دلار هزینه سالانه بیماری آسم در کشور
  • به تعویق مطالبات كارگری در «نساجی درخشان» و «پوشش‌گستر»
  • حامد محمودی نژاد و جلیل محمدی، فعالان کارگری در سنندج بازداشت شدند
  • فرزند آیت‌الله طاهری امام جمعه سابق اصفهان: وضع جسمانی پدرم لحظه به لحظه متفاوت است
  • بیانیه شماری از رسانه‌های بین‌المللی: پارازیت‌اندازی ماهواره‌ای تهدیدی جدی علیه آزادی رسانه‌ای است
  • تصویب نشدن افزایش 38 درصدی قیمت حامل‌های انرژی در كمیسیون تلفیق
  • ارزان نشدن قیمت روغن نباتی برخلاف وعده مسئولان
  • واکنش علی مطهری نسبت به اظهارات اخیر وزیر اطلاعات: اظهارات ایشان تشویش اذهان عمومی و تنش‌زایی است
  • بیان مهم‌ترین دلایل ناکارآمدی بیمارستان‌ها از طرف وزیربهداشت و افزایش نارضایتی مردم
  • بیانیه سازمان جمهوری خواهان ایران در باره انتخابات ریاست جمهوری
  • خاتمی: من تا وقتی که آقایان موسوی و کروبی در حصر هستند و نیروهای ارزنده فراوانی در زندان آیا می توانم اعلام آمادگی کنم؟
  • تشدید فعالیت گشت ارشاد؛ ماشین توهین و خشونت در شهر
  • ممانعت از برگزاری جلسه شرح مثنوی در حسینیه ارشاد
  • بیانیه سازمان «مدارای جهانی» در آستانه روز جهانی آزادی مطبوعات: ترکیه، ایران و چین، بزرگترین زندان روزنامه نگاران جهان
  •