به روز شده: ۱۰:۱۳ تهران - دوشنبه ۱۲ فروردین ۱۳۹۲

فرشاد مومنی: باید از نفت و اقتصاد وابسته به آن رها شد

امروز: رهایی از اقتصاد تک محصولی همان رویایی است که بسیاری از استادان دانشکده اقتصاد سر کلاس­ های درس برای دانشجویان از آن سخن می­ گویند بلکه این دانشجویان که روزی کارشناسان این مملکت می­ شوند، هدفی جز رهایی از وابستگی به نفت نداشته باشند.

فرشاد مومنی استاد دانشگاه و اقتصاد دان و عضو موسسه دین و اقتصاد در گفتگو با « اقتصاد ایرانی» بر این باور است که باید از نفت و اقتصاد وابسته به آن رها شد. این اصلی است که باید به آن رسید. اما در این شرایط او از اعضای اتاق می­ خواهد تا در پذیرش یا اعتراض به جایگزینی مالیات به جای نفت، دوراندیشی کرده و مصالح آینده را برای اقتصاد زخم خورده امروز در نظر بگیرند. هرچند تاکید دارد اکنون اقتصادی باقی نمانده که بتوان ازآن مالیات گرفت و برآن اساس بودجه کشور را تنظیم کرد.

این استاد دانشگاه می گوید: برای تولید محوری در اقتصاد سیاسی ایران ما نیازمند تمهیدات بسیاری هسیتم که اگر آنها را تدارک ندیده باشیم بخش اعظمی از سیاست­ های اعلام شده به همان سرنوشت اتفاقات گذشته مبتلا خواهد شد. برای این امر بایستی بخش­های غیر مولد را ساماندهی کرده باشیم. باز هم تاکید می­ کنیم این جابجایی مکانیکی یعنی جابجایی از نفت به مالیات یا هر مقوله دیگری بدون فراهم کردن بسترهای مورد نیاز آن هیچ دستاوردی برای ما نخواهد داشت و این امر در نهایت به منزله میدان دادن به واسطه­­ ها، فعالان زیرزمینی و دلالان است.

متن کامل این گفتگو را با هم می خوانیم:

دکتر مومنی، همانطور که اطلاع دارید آبان ماهی که گذشت وزیر اقتصاد از جایگزینی مالیات به جای نفت برای تامین بودجه سال ۹۲ خبر داد. از آنجا که شما در دورای از مدیریت کشور، دستی در امور اجرایی اقتصادی کشور داشتید، به اعتقاد شما این اقدام تا چه اندازه در شرایط کنونی تورم و رکود اقتصادی امکان پذیر است؟

تعابیر برخی از روشنفکران پیشگام در دوران ۱۵۰ سال اخیر ایران در تشریح برخی مثال چنین است که اگر خواستید ایده­ای را از بین ببرید یا آنرا مخدوش کنید، طریقه کارآمد به آن، حمله نیست بلکه بد دفاع کردن از این طرح و برنامه است. در این میان اگر به پدیده­های اقتصادی نگاهی بیاندازیم، باید به این واقعیت توجه نشان دهیم که این پدیده تبدیل به یک نظام جمعی برای ادامه حیات ایرانیان شده است. در واقع همه امور زندگی با مسائل اقتصادی گره خورده است. با در نظر گرفتن همه وجوه زندگی از اقتصاد و سیاست و اجتماع و حتی امور بین­الملل، همه مسائل ما به نوعی در هم تنیدگی پیدا کرده که در این شرایط جایگزین کردن یک نظم جدید در اصول، بسیار قابل دفاع و ضروری است. در نظمی که در این ابعاد، با همه زندگی ما در هم تنیدگی پیدا کرده، شاهد هستیم که بسیار از مسائل ما خارج از امور واصول مکانیکی بوده و برای اجرا و یا درک، از پیش نیازها و بایسته­ های بسیاری برخوردار است. لذا در صورتی که نتوانیم پیش نیازها و بایسته­های اجرایی شدن امور را فراهم کنیم، این ایده­ها به ضد خود، تبدیل شده و ما را با یک موج جدید از بهم ریختگی­ها و ثبات زدگی­ها روبه رو خواهد کرد.

این ایده خروج از اقتصاد تک محصولی از اولین دوره برنامه توسعه مصوب قبل از انقلاب تا آخرین آنها طرح شده و همواره یکی از اهداف برنامه توسعه کشور قلمداد شده است. اما آنچه که تاکنون و در عمل رخ داده، عکس آن چیزی است که به عنوان هدف در این برنامه­ ها به آنها اشاره شده بود.

منظور شما این است که ما در تمام این برنامه­ها فقط به خود صورت مسئله فکر کرده­ایم و نه چگونگی اجرای آن؟

ما به برنامه ­ها و اتفاقات مرتبط با آن به صورت یک برنامه تصادفی نگاه کرده­ایم. در حالی که در رهایی از برنامه اقتصاد تک محصولی، ما با یک برنامه چند وجهی و متصل بهم روبه رو هستیم. در عمل هرگاه منابع مالی ما افزایش پیدا کرده از اصل برنامه دور شده­ایم در حالی که اگر فقط و فقط به وجه اقتصادی این مسئله نگاه کنیم، دهها الگوی تبینی برای واکاوی عالمانه اقتصاد ملی ودرآمدهای نفتی وجود دارد. مشاهده می­کنید که این پیچیدگی چه سطحی استمرار یافته است. اما نکته قابل تامل در این ماجرا این است که اگر ماهیت پدیده خروج از اقتصاد تک محصولی را درک نکنیم، کل ماجرا، هر برنامه­ای که باشد فرقی نمی­کند، متزلزل شده و به نوعی جابجایی مکانیکی از نوع خاصی از درآمد به نوع خاص دیگری از درآمد اتفاق می­ افتد. به عبارت ساده تر وابستگی ما از نفت به مالیات منتقل می­شود. اما به قاعده تجربه­ای که از اقتصاد سیاسی ایران داریم، کاملا این امر برای ما محرز است که بایستی در این ماجرا دونکته را مورد توجه قرار دهیم. پیش نیاز و حل بسیاری از مشکلات نهادی و ساختاری ما هم اکنون متکی به درآمدهای نفتی است که همین امر سر راه انگیزش برای یک تولید بلندمدت را گرفته است. و برای این که این امر ریشه دار شود، به تضمین­ های بسیار، درک حقوق مالکیت و نهادهای پیشیبانی کننده نیاز است که در شرایط کنونی بسیاری از این بایدها وجود ندارند.

پس شما براین باورید که در ابتدا باید پیش شرط­های تولید بلندمدت فراهم و تداوم آن تضمین شود تا از این طریق بتواند به خروج از وابستگی به نفت و احتمالا اخذ مالیات از بخش تولید روی آورد؟

بله. برای تولید محوری در اقتصاد سیاسی ایران ما نیازمند تمهیدات بسیاری هسیتم که اگر آنها را تدارک ندیده باشیم بخش اعظمی از سیاست­ های اعلام شده به همان سرنوشت اتفاقات گذشته مبتلا خواهد شد. برای این امر بایستی بخش­های غیر مولد را ساماندهی کرده باشیم. باز هم تاکید می­ کنیم این جابجایی مکانیکی یعنی جابجایی از نفت به مالیات یا هر مقوله دیگری بدون فراهم کردن بسترهای مورد نیاز آن هیچ دستاوردی برای ما نخواهد داشت و این امر در نهایت به منزله میدان دادن به واسطه­­ ها، فعالان زیرزمینی و دلالان است.

در این شرایط اتاق ایران چه می­تواند انجام دهد؟

اگر اعضای اتاق به این امر اعتراض دارند، پیشنهاد می­ دهم که اعتراض خود را از این زاویه دیده و آنرا پیگیری کنند. باید این نکته را یادآوری کرد که هربار موج جدیدی راه می­افتد و شوک های پی در پی به ارز و اقتصاد در نهایت به کمر شکنی بخش تولید منتهی می­شود.

همانطور که شاهد بودیم هدفمندی یارانه ­ها چه تاثیری بر حامل­ های انرژی گذاشت و این امر تا چه اندازه بخش تولید را با مشکل روبه رو کرده و آنها را به حاشیه راند. واقعیت این است که ما بایستی برای نجات تولید و اقتصاد و رهایی از این شوک های پی در پی از اقتصاد تک محصولی نفت رهایی پیدا کنیم. اما هر اعتراض بدون پشتوانه­ای در نهایت به این امر منجر می­شود که در شرایط کنونی و برای اقتصاد رانتی ما، فضای کسب و کار برای بخش­های غیر مولد و برای آنها که به تجارت پول مشغول هستند، دروان طلایی و مطلوبی فراهم شود. قبول داریم که این شوک های پی در پی اقتصاد تولید محور را جایگزین تجارت پول کرده است، اما این امر را کارشناسان اتاق بسیاری بهتر می­دانند که از سال ۱۳۳۸ تا به امروز، تاکنون اندازه گیری حساب­های مالی برای ما امکان پذیر نبوده است. حتی ما تا به امروز نتوانسته­ایم از طریق روش کسب درآمد، حساب­ های ملی خودرا اندازه گیری کنیم. چرا که همواره در این اقتصاد سیاسی، غیر مولدها، حساب و کتاب شفاف و روشنی نداشته و امکان سنجش درآمدهای آنها هرگز فراهم نبوده است.

نکته دیگر این که آنهایی که قدرت انعطاف بیشتری دارند در این شرایط کمتر آسیب می­بینند و طبیعی خواهد بود که در این فضا این تولید کننده واقعی است که بیشترین فشار رامتحمل خواهد شد. اما با وجود همه این باید ها و نباید و تلاش برای رهایی از اقتصاد وابسته به نفت، تا تولید رونق پیدا نکند، تا فضایی برای مالیات ستانی فراهم نباشد، تا سیاست­ های ثبات زدا همچنان حاکم باشد، باز کردن باب جدیدی در این اقتصاد فشار بر تولید و فضای کسب و کار است. پس لازم است که اعضای اتاق در این شرایط ابتدا به دنبال کاهش سیاست­ های ثبات زدا و استمرار اقتصاد مولد باشند و در این زمینه خواسته­ های خود را طرح و پیگیری کنند. چرا که اگر تولیدی در کار نباشد، پولی هم برای پرداخت مالیات برای دولت وجود نخواهد داشت.



-----
انتهای پیام

ارسال به شبکه های اجتماعی و پست الکترونیکی

نظر شما

امروز در فیس بوک
در همین زمینه
  • فرشاد مومنی: شرط توسعه ‌ايران اصلاح دولت است/دولت میرحسین موسوی علم باور، مشارکت جویانه و مردمی بود
  • فرشاد مومنی: هیچ اراده‌ای برای کاهش رانتی بودن اقتصاد سیاسی نداریم
  • فرشاد مومنی: سیاست‌های بی‌ثبات خطرناک‌تر از افزایش نقدینگی است
  •  
    آخرین اخبار
  • علی سعیدی: سپاه با هرگونه دخالتی در انتخابات برخورد می کند/ سپاه را برای اشخاص هزینه نمی کنیم
  • هاشمی رفسنجانی: معترضان و منتقدان به نتایج انتخابات ۸۸ وفاداران به جمهوری اسلامی هستند
  • افزایش یارانه در سه ماه اول امسال رسما ممنوع شد
  • چگونه یک کودتا شکست می خورد؟
  • عسگراولادی: حصر موسوی و کروبی از راهی که رهبری صلاح می داند برداشته شود
  • دستور پلیس فتا به کافی‌نت‌داران: اطلاعات هویتی کاربران را ثبت کنید
  • محرومیت موسوی و رهنورد از ملاقات و تماس تلفنی از اول فروردین
  • فشار اطلاعات بر سید ضیاء نبوی برای تکذیب نامه‌اش درباره محمدعلی عموری
  • پیام تسلیت محسن کدیور بمناسبت درگذشت احمد صدرحاج سیدجوادی/شرکت در مراسم آن مرحوم بزرگداشت حق طلبی است
  • رسیدن شاخص فلاکت ایران در سال 91 به مرز 44 درصد
  • رسیدن نرخ تورم شهری به ۳۱.۵ درصد
  • کسری نوری به پلاک صد شیراز منتقل شد/ادامه فشارهای قوه قضاییه بر دراویش
  • تشییع جنازه صدرحاج‌سیدجوادی صبح دوشنبه در تهران
  • پیام تسلیت خانواده آیت الله طالقانی: آنچه ازصدرحاج سیدجوادی یادگار ماند جزعشق به دین و کشور نبود
  • پیام تسلیت آیت‌الله صانعی بمناسبت درگذشت احمد صدرحاج سیدجوادی
  • مصطفی تاجزاده: وزیر غیرقانونی اطلاعات نوار جلسات برنامه ریزی علیه دولت خاتمی را منتشر کند
  • دعوتی متفاوت برای سید محمد خاتمی
  • وزیرخارجه ایران: بارها به انگلیس گفته ایم که کاردارشان می تواند بیاید
  • از سرگیری صادرات طلا از ترکیه به ایران در قبال گاز
  • اخراج بهنام خدادادی از فعالین کارگری از فاز ۱۲ پارس جنوبی‎
  •